Human&nbsp;wil mens en wereld vooruit helpen door autonomie en verantwoordelijkheid te bevorderen. Onder andere door verschillende perspectieven van maatschappelijke vraagstukken te tonen.

Human logo

Human

Brankele Frank is neurobioloog met een diepe fascinatie voor de invloed van het brein op onze mentale gezondheid. Zij behandelt onder andere in de podcast 'Let's go mental' van Human vragen vanuit neurobiologisch perspectief.&nbsp;

Brankele Frank

Goede slechte stress - header

Op je gezondheid (Human)

Bestaat er goede en slechte stress?

Fragment

Gezondheid

Bij de productie van biologisch eten wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met het milieu en dierenwelzijn. Daarvoor moet dit eten aan allerlei eisen voldoen. Zo mag een biologische boer niet zomaar <a href="https://npokennis.nl/story/606/wat-zijn-pesticiden" title="Wat zijn bestrijdingsmiddelen?" target="_blank" rel="noopener">bestrijdingsmiddelen</a> gebruiken en moet vee genoeg ruimte hebben en speciale voeding krijgen. Dit kost meer geld, waardoor biologische producten in de winkel vaak ook duurder zijn.&nbsp;
In Nederlandse supermarkten is gemiddeld ongeveer 3,5% van de producten biologisch. Dat is weinig als je het vergelijkt met andere Europese landen. In Duitsland is rond de 7% biologisch. In Zwitserland en Zweden is het bijna 11%. En Denemarken loopt voorop met meer dan 12%. Nederland blijft hierin dus duidelijk achter.
Datzelfde zie je terug bij de landbouw zelf. In Nederland wordt namelijk minder dan 5% van de landbouwgrond gebruikt voor biologische landbouw. Ter vergelijking: in Duitsland is dat al 11,5%, in Denemarken net iets meer dan 12% en Oostenrijk springt erbovenuit met maar liefst 26%.&nbsp;
De Nederlandse overheid zorgen dat dit in Nederland ook meer wordt. Daarom willen ze biologische landbouw en biologisch eten aanmoedigen met een actieplan. Het doel daarvan is dat minstens 15% van de landbouwgrond in 2030 biologisch is. Dat betekent dat er nog een flinke groei nodig is.&nbsp;
Dit actieplan is niet de eerste keer dat de landbouw moet veranderen. Ontdek meer over hoe de landbouw zich heeft ontwikkeld in <a href="https://npokennis.nl/longread/7692/hoe-ontwikkelt-de-landbouw-zich" target="_blank" rel="noopener">ons artikel</a>.&nbsp;

Biologisch eten

Wat houdt ons tegen (HUMAN)

Hoeveel van ons eten is biologisch?

Jeroen Smit is een schrijver en journalist. Hij heeft bedrijfskunde gestudeerd en was hoogleraar journalistiek. Hij schreef boeken over diverse onderwerpen en heeft onder andere Buitenhof gepresenteerd. Tegenwoordig presenteert hij Wat Houdt Ons Tegen? (HUMAN). &nbsp;

Jeroen Smit 

Voeding

Karen Maas is wetenschappelijk directeur van het Impact Centre Erasmus. Ze doet onderzoek naar de impact en strategische invulling van duurzaamheidsambities. Daarnaast onderzoekt ze de effecten van inspanningen om duurzaamheid op de kaart te zetten, te versnellen of te versterken.

Karen Maas

Fossiele subsidies industrie

Wat houdt ons tegen? (Human)

Wat zijn fossiele subsidies? 

Wetenschap

Samenleving

Wat zijn fossiele subsidies?

In Nederland wordt elk jaar ongeveer 300 miljoen kilo kleding afgedankt. Slechts de helft daarvan wordt apart ingezameld. De rest verdwijnt in het gewone afval en wordt uiteindelijk verbrand.
Van de kleding die wel wordt ingezameld is maar ongeveer de helft geschikt voor hergebruik. Deze kledingstukken komen bijvoorbeeld terecht in tweedehandswinkels. De andere helft is te vies of te kapot en kan niet meer worden gedragen. Dit wordt hierna alsnog weggegooid.&nbsp;
Gemiddeld gooien we zo&rsquo;n 15 kilo kleding per persoon per jaar weg. Tegelijkertijd komen er alleen al in Nederland jaarlijks ongeveer 1 miljard nieuwe kledingstukken bij. Wereldwijd loopt dat op tot 80 tot 150 miljard nieuwe items per jaar.
Al die nieuwe kleding heeft invloed op onze aarde. De productie ervan zorgt voor ongeveer 4% van de wereldwijde CO2-uitstoot. Het zou dus veel besparen als we wat minder kleding zouden kopen. Als je 6 kledingstukken per jaar minder aanschaft bespaart dat al snel 40 kilo CO2. Als alle Nederlanders dat zouden doen is de uitstoot die we besparen gelijk aan de uitstoot van 80.000 rondjes om de aarde met de auto.&nbsp;
Niet alleen de kleding die we gedragen hebben wordt weggegooid. Dit gebeurt soms ook met de kleding die je hebt besteld en weer retour stuurt. Wat er precies met deze kleding gebeurt, ontdek je in <a href="https://npokennis.nl/story/30/wat-gebeurt-er-met-de-kleding-die-je-retour-stuurt" target="_blank" rel="noopener">deze story</a>.&nbsp;

Mariska Boer is directeur bij Boer Group, een bedrijf dat textiel inzamelt en op een duurzame manier verwerkt.&nbsp;

Mariska Boer 

Kleding weggooien

Wat houdt ons tegen? (HUMAN) - Klerenbende

Hoeveel kleding gooien we weg? 

Hoeveel kleding gooien Nederlanders weg?

Polyester wordt gemaakt van fossiele grondstoffen, zoals aardolie en petroleum. Het is dus een soort plastic. Deze grondstoffen worden in een fabriek samengevoegd en daarna verhit om door kleine gaatjes te persen. Zo ontstaan er draden om een stof van te maken.&nbsp;
Polyester heeft veel eigenschappen die zorgen dat het handig is om te gebruiken voor kleding. Het is namelijk sterk en kan water afstoten. Maar vooral de lage prijs van polyester is een groot voordeel voor de industrie. Polyester is namelijk goedkoper dan natuurlijke vezels zoals katoen. Het is hierdoor makkelijk om er snel en goedkoop veel kleding van te maken.&nbsp;
Sinds het begin van deze eeuw is het gebruik van polyester dan ook enorm gegroeid. Waar er rond het jaar 2000 nog zo&rsquo;n 20 miljoen ton polyestervezel is gemaakt, is dat in 2025 ongeveer 70 miljoen ton per jaar. Die groei lijkt voorlopig niet te stoppen.
Maar er kleven ook grote nadelen aan het gebruik van polyester. Zo zijn er elk jaar honderden miljoenen olievaten nodig om polyester te maken. Daardoor is de vezel vervuilend om te maken. En omdat het eigenlijk een soort plastic is, breekt het na gebruik niet af in de natuur. Ook door kleding te wassen komen vezels makkelijker los en komen ze in het water terecht. De vezels blijven als afval rondzwerven in het milieu.&nbsp;
Polyester zorgt er dus aan de ene kant voor dat veel kleding goedkoop verkocht kan worden, maar hier zijn de gevolgen voor ons milieu niet in meegerekend. Ontdek hoe onze kleding zo goedkoop kan zijn in <a href="https://npokennis.nl/longread/8233/hoe-kan-kleding-zo-goedkoop-zijn" target="_blank" rel="noopener">ons artikel</a>.&nbsp;

Paulien Harmsen doet onderzoek naar de duurzaamheid van textiel aan de Wageningen Universiteit.&nbsp;

Paulien Harmsen

Polyester in kleding 

Waarom zit er polyester in onze kleding? 

Waarom zit er polyester in kleding?

Als je toegeeft dat je een fout hebt gemaakt, heeft dat invloed op het beeld dat je van jezelf hebt. Vaak hebben we het idee dat we aardig zijn en goed zijn in wat we doen.&nbsp;Een fout toegeven betekent dat je dat beeld moet aanpassen, en dat voelt ongemakkelijk.
Daarom is er een makkelijkere uitweg. Je kan de situatie die is foutgegaan anders uitleggen, zodat jij geen schuld hebt. Je zegt bijvoorbeeld tegen jezelf dat anderen overdrijven of dat het je niet duidelijk is uitgelegd. Daardoor ligt de fout niet aan jou en blijft je zelfbeeld bestaan.&nbsp;
Onze hersenen proberen dit zelfbeeld actief te bevestigen. We letten vooral op informatie die past bij wat we al denken. Alles wat dat tegenspreekt schuiven we aan de kant. Dat gebeurt vaak zonder dat je het doorhebt. Dit vinden onze hersenen makkelijk en kost ons daarom weinig energie.&nbsp;
Als je eerlijk naar jezelf zou kijken, vraagt dat veel meer. Je moet dan kwetsbaar zijn en kritisch durven denken. Dat kan pijn doen en dat vermijden we daarom liever.&nbsp;Niet omdat we slecht zijn, maar omdat veranderen moeite kost. Beter willen worden vraagt veel tijd en energie.
Opvallend genoeg heeft dit naar de buitenwereld toe een ander effect. Veel mensen denken dat fouten toegeven zorgt voor afwijzing door anderen. Maar onderzoek laat juist zien dat anderen je vriendelijker en betrouwbaarder vinden wanneer je fouten durft toe te geven.&nbsp;Door eerlijk te zijn, verbetert je reputatie vaak. Je laat zien dat je verantwoordelijkheid neemt. Dat maakt toegeven uiteindelijk niet zwakker, maar sterker.
Daarbij is fouten maken niet erg. Het leert ons dingen of zorgt voor vooruitgang. Waarom fouten maken belangrijk is, ontdek je in onze <a href="https://npokennis.nl/story/18/waarom-is-fouten-maken-belangrijk" title="Story: Waarom is fouten maken belangrijk? " target="_blank" rel="noopener">story</a>.&nbsp;

Waarom is het moeilijk om fouten toe te geven

Waarom vinden we het moeilijk om fouten toe te geven?

Malou Holshuijsen bekijkt de luisteraarsvragen in de podcast 'Let's go mental' van HUMAN vanuit sociaal-maatschappelijk perspectief: waarom voelen we wat we voelen? En welke invloed heeft onze cultuur en omgeving daarop? Malou is schrijver, columnist, podcast- en theatermaker, en presentator. Gefascineerd door de invloed van het brein op ons gedrag, behandelt ze persoonlijke onderwerpen zoals traumaverwerking, angsten en generationeel trauma.&nbsp;

Malou Holshuijsen

Relaties

Werken

Waarom vinden we fouten toegeven moeilijk?

Laozi thumb 

Wie is Laozi? 

Explainer 

Cultuur

Geschiedenis

Thumb Albert Camus 

Grote Geesten (Human)

Wie is Albert Camus? 

Susan Sontag Thumb

Wie is Susan Sontag?

Explainer

openingsafbeelding_virginiawoolf

Grote Geesten (HUMAN)

grotegeesten_virginiawoolf

Wie is Virginia Woolf?

Edward Said - header

Wie is Edward Said?

Ruud Coolen van Brakel is directeur van het Instituut Verantwoord Medicijngebruik. Deze organisatie houdt zich bezig met de verbetering van de kwaliteit, veiligheid en betaalbaarheid van geneesmiddelen.

Ruud Coolen van Brakel

Medicijnverspilling - header

Waarom worden ingeleverde medicijnen weggegooid?

Cruiseschepen - header

Waarom zijn cruiseschepen zo vervuilend?

Vrije tijd

Simon Frans de Vries is projectleider bij Elsinga Beleidsplanning en Innovatie, een bedrijf dat zich specialiseert in duurzame verwerking van afval.

Simon Frans de Vries 

Vervuilende luiers - header

Hoe vervuilend zijn luiers?

Alex de Vries is oprichter en directeur van Digiconomist, een platform dat zich richt op de onbedoelde gevolgen van digitale trends.&nbsp;

Alex de Vries 

AI stroomverbruik - header

Waarom verbruikt AI veel stroom?

Tech

Hanna van Sambeek is onderzoeker bij TNO. Zij specialiseert zich in de energietransitie en netcongestie (de drukte op het elektriciteitsnet).

Hanna van Sambeek

Stroomnet - header

Waarom is ons stroomnet zo vol? 

Waarom is ons stroomnet vol?

Voedselverspilling vindt overal plaats in de voedselketen. Niet alleen consumenten gooien eten weg, maar ook boeren, supermarkten en producenten. Soms omdat producten niet mooi genoeg zijn, soms door te veel inkoop of omdat houdbaarheidsdata verkeerd worden ingeschat. Dit alles bij elkaar zorgt in Nederland ieder jaar voor 2 miljoen ton aan voedselverspilling, oftewel 2 miljard kilo verspild voedsel.
Om je dat wat beter voor te kunnen stellen: dat staat gelijk aan een file van vrachtwagens helemaal gevuld met eten van Utrecht tot Barcelona. En dat is slechts het verspilde voedsel van een jaar.&nbsp;
De gevolgen van al dat verspilde eten zijn groot. Wereldwijd zorgt voedselverspilling voor 8 tot 10% van alle uitstoot van broeikasgassen. In Nederland ligt dat rond de 6%. Dat komt doordat voedselproductie veel energie, water en grondstoffen kost. Gooi je het weg, dan zijn die kosten voor niets gemaakt, terwijl de uitstoot wel blijft bestaan.&nbsp;
Minder eten verspillen zorgt er daardoor voor dat je meer klimaatneutraal leeft. Hoe je klimaatneutraal kan leven ontdek je in ons <a href="https://npokennis.nl/longread/7555/hoe-kun-je-klimaatneutraal-leven" target="_blank" rel="noopener">artikel</a>.&nbsp;

Toine Timmermans is Programmamanager duurzame voedselketens bij de Wageningen University en directeur van de stichting Samen Tegen Voedselverspilling. Hij zet zich in voor verduurzaming van de voedselketen.

Toine Timmermans

Voedselverspilling weggooien 

Wat houdt ons tegen? (HUMAN) - Een beter milieu begint met eten

Hoeveel voedsel verspillen we?

Fragment 

Onze hersenen zijn erop ingesteld om met zo min mogelijk moeite zoveel mogelijk genot te ervaren. Dat betekent dat lekker op de bank zitten al snel aantrekkelijker is voor je hersenen dan naar de sportschool gaan. Sporten kost namelijk meer moeite: het kost vaak geld, je moet spullen pakken, naar buiten en omkleden.&nbsp;
Sporten kan uiteindelijk heel belonend zijn en een lekker gevoel geven, maar dat moet je eerst leren. Dat gebeurt via gewoontes. Wie vaker sport, merkt dat het steeds minder moeite kost om te gaan. Dat komt onder andere door het stofje BDNF, een groeihormoon dat toeneemt bij beweging. BDNF zorgt voor de aanmaak van nieuwe hersencellen en maakt je prefrontale cortex sterker. Dat is het deel van je hersenen dat onder andere betrokken is bij het maken van beslissingen, dingen plannen en controle over je emoties.&nbsp;Ook maak je tijdens het sporten meer serotonine aan, een geluksstofje dat helpt om gedrag vol te houden.
Dat alles samen maakt het makkelijker om goede routines vast te houden, zoals regelmatig sporten. Daarom wordt het misschien ook makkelijker om vol te houden als je weer in een ritme zit. Meer over het volhouden van goede voornemens, ontdek je in <a href="https://npokennis.nl/story/709/hoe-houd-je-goede-voornemens-vol" title="Hoe houd je goede voornemens vol?" target="_blank" rel="noopener">dit verhaal</a>.

Beginnen met sporten moeilijk - header

Waarom is het lastig om sporten weer op te pakken als je een tijd niet hebt gesport?

Waarom is het lastig om weer te starten met sporten?

In 585 voor Christus vindt een zonsverduistering plaats op 28 mei. Volgens de verhalen heeft Van Milete die datum van tevoren al perfect voorspelt. Het is de geboortedag van de filosofie en de wetenschap. Eerder werd een zonsverduistering gezien als een straf of teken van de goden. Maar Thales laat zien dat je met de juiste kennis over de beweging van hemellichamen gewoon kan uitrekenen wanneer de maan voor de zon schuift.&nbsp;&nbsp; &nbsp; Thales is de eerste van een aantal filosofen uit Milete, een bloeiende Griekse handelsstad. Het bijzondere van deze denkers is dat ze natuurverschijnselen niet langer zien als acties van de goden. Ze proberen verschijnselen om ons heen te verklaren op basis van simpele regels en argumenten.&nbsp; &nbsp; &nbsp; Een oerstof zet volgens deze filosofen alles in beweging en niet de goden. Voor Thales is die oerstof water, want alles wat leeft, groeit door water. Vergeleken met onze huidige kennis over moleculen en atomen is het een wat simpele verklaring, maar het is wel een eerste poging om de natuur te begrijpen.&nbsp;&nbsp; &nbsp; Over Thales gaat het verhaal dat hij een keer zo opging in het staren naar de sterrenhemel, dat hij in een put viel. Dit verhaal leert ons nog een belangrijke les: denk na over de wereld, maar vergeet niet dat je met beide benen op de grond moet blijven staan.&nbsp;&nbsp;

Thales van Milete

Wie is Thales van Milete?

Socrates is de eerste in de Westerse filosofie die de mens centraal stelt in zijn denken. Hij spoort mensen aan om zelf na te denken en niet domweg op het oordeel van anderen af te gaan. Het grootste deel van zijn leven brengt Socrates door op straat en op de markt van Athene. Hij moedigt stadsgenoten aan om kritische vragen te stellen over hun goden, hun waarden en zichzelf. Hij praat met iedereen.&nbsp;&nbsp; &nbsp; Socrates noemt later zijn gesprekstechniek ook wel de &lsquo;vroedvrouwtechniek&rsquo;. Hij ziet het als zijn opdracht om mensen te helpen zelf het juiste inzicht te &lsquo;baren&rsquo; (een vroedvrouw hielp vroeger bij bevallingen, vandaar &lsquo;baren&rsquo;). Hij vindt dat echte inzichten alleen van binnenuit kunnen komen. Anderen kunnen die niet aan je leren of opleggen. Hij stelt zijn gesprekspartner urenlang lastige en prikkelende vragen waarop hij zelf het antwoord ook niet weet. Hierdoor dwingt Socrates zijn gesprekspartner zijn verstand te gebruiken en zelf na te denken over leven en gewoonten, over goed en kwaad. Vaak ziet die ander op een gegeven moment in dat zijn eigen idee&euml;n niet kloppen.&nbsp; &nbsp; Hierdoor wordt Socrates door de machthebbers gezien als een irritante man, die de staat in de weg zit. Op zijn 70ste wordt Socrates beschuldigd van het &ldquo;niet geloven in de goden van de staat" en van het &ldquo;misleiden en bederven van de jeugd&rdquo;. Hij moet ophouden met zijn werk, anders wacht hem de gifbeker. Hij weigert daarin mee te gaan en staat erop dat zijn familie en vrienden niet om zijn leven zullen smeken. Hij drinkt rustig de gifbeker leeg en voert daarna met zijn vrienden een laatste filosofische discussie.
Socrates zelf heeft nooit de moeite genomen om zijn idee&euml;n vast te leggen. Wat we van hem weten heeft zijn beroemde leerling Plato opgeschreven.&nbsp;&nbsp;

Socrates

Wie is Socrates? 

Aristoteles

Wie is Aristoteles?

gif_erasmus.mp4

Erasmus

Hier zie je de idee&euml;n van Erasmus in het kort. Meer weten over Grote Geesten uit het verleden? Bekijk dan de hele serie van omroep Human in de <a href="https://npokennis.nl/collectie/210/grote-geesten" title="Grote Geesten collectie" target="_blank" rel="noopener">collectie</a>.

Grote Geesten - Erasmus

Wie is Erasmus?

gif_multatuli.mp4

Multatuli is eigenlijk een schuilnaam voor Eduard Douwes Dekker. Volgens hem hebben mensen namelijk vaak vooroordelen over een naam. In het Latijn betekent Multatuli &ldquo;Ik heb veel geleden&rdquo;. Zijn gevoel voor rechtvaardigheid brengt hem vaak in problemen. Met zijn beroemde boek Max Havelaar of de Koffijveilingen der Nederlansche Handel-Maatschappij levert hij kritiek op de misstanden van de Nederlandse koloniale politiek in de kolonie Nederlands-Indi&euml;.&nbsp;&nbsp;

Multatuli 

Grote Geesten - Multatuli

Multatuli

Wie is Multatuli?

Geluk bereik je volgens Epicurus door pijn te vermijden en het genot na te streven. Zijn manier van denken wordt ook wel hedonisme genoemd. Vriendschap vindt hij &eacute;&eacute;n van de belangrijkste dingen van het leven. Hij nodigt mensen graag uit om een kijkje te nemen in zijn ommuurde tuin waar hij met vrienden een gemeenschap vormt. Ook tot slaaf gemaakten en vrouwen zijn er welkom. En dat is ongebruikelijk in die tijd.
Om geluk te krijgen roept Epicurus de &lsquo;hedonistische calculus&rsquo; in het leven. Deze calculus (rekensom) waarschuwt dat je niet als een kip zonder kop het genot moet achtervolgen. Laat genot liggen als je weet dat het later voor een groter ongemak zorgt en verdraag liever even wat pijn als daarna het genot groter wordt.
Epicurus gaat niet uit van een kosmos met een hoger doel en goden die zich met de loop van je leven bemoeien. Hij ziet de wereld als &lsquo;los zand&rsquo;. Hij stelt zich de wereld voor als een verzameling van atomen zonder verdere zin of bedoeling. We leven ons leven en na de dood ben je verdwenen. Angst voor de dood is volgens Epicurus dan ook niet nodig. Want wanneer wij er zijn, is de dood er niet, en wanneer de dood er is, zijn wij er niet meer.&nbsp;&nbsp;

Epicurus 

Grote Geesten - Epicurus

Epicurus

Wie is Epicurus?

Op een dag belandt een spreeuw per ongeluk in het verblijf van een bonobo-aap. De vogel verstijft van schrik, vliegen lukt niet meer. Voorzichtig pakt de mensaap de spreeuw op, klimt ermee in een hoge boomtop, spreidt met zijn handen de vleugels en helpt hem om weg te vliegen.
Onderzoeker Frans de Waal ziet het gebeuren en voor hem is het duidelijk: het vermogen om je in te leven in een ander is dus niet alleen iets van mensen. Dit wordt de belangrijkste boodschap in zijn werk waar hij wereldberoemd mee wordt: apen en mensen lijken veel meer op elkaar dan tot dan toe gedacht.
Als jonge onderzoeker kijkt hij duizenden uren naar de chimpansees in Burgers Zoo in Arnhem en schrijft ie op wat hij ziet. Hij ziet de apen flink ruzi&euml;n, maar ook hoe ze daarna hun hand uitsteken en elkaar omhelzen om het weer goed te maken. En dat is niet voor niets: om te overleven moeten ze vrienden blijven.
In de jaren zeventig is dit een nieuwe ontdekking. Tot die tijd werd gedacht dat mensen en dieren wel dingen gemeen hebben, maar dan alleen de slechte trekken. Zoals bijvoorbeeld agressie en hebzucht (steeds &lsquo;meer&rsquo; willen hebben). De gedachte was dat alleen mensen samen kunnen werken en gevoelens kunnen hebben dankzij religie en cultuur.
De Waal ziet nog iets anders opvallends: het alfamannetje is lang niet altijd de grootste en de sterkste van de groep. De leider die alleen maar de baas wil blijven met agressie, houdt het nooit lang vol. Deze leiders verliezen het al gauw van een leider die samenwerkt, schrijft hij in zijn boek Chimpanseepolitiek. Een goede leider weet juist heel goed wanneer hij moet vechten en wanneer het tijd is om vrede te sluiten.
Hij inspireerde met zijn bevindingen niet alleen andere wetenschappers, maar ook bestuurders en politici. Nieuwe Amerikaanse Congresleden krijgen zijn boek aangeraden ter voorbereiding op het politieke werk.

thumb Frans de Waal

Frans de Waal

Wie is Frans de Waal

Wie is Frans de Waal?

gif_coornhert.mp4

Dirck Coornhert

Grote Geesten - Dirck Coornhert

Wie is Dirck Coornhert?

Als je bijvoorbeeld kijkt naar de blauwe lucht boven je kun je je afvragen of dat nou puur natuur is. De vogels, de wolken en het licht zijn natuurlijk, maar hoe zit het met een witte vliegtuigstreep? Ook zegt Latour dat we veel instrumenten nodig hebben gehad om tot onze kennis te komen.
De wereld buiten ons is niet simpelweg terug te brengen tot de natuur, maar ook niet tot de samenleving. Latour zegt dat de hokjes die de moderne wetenschap heeft bedacht zoals cultuur en natuur, mensen en niet mensen, feiten en waarden, dus niet kunnen kloppen. Hij ziet de mens niet langer als een hoofdrolspeler, maar als &eacute;&eacute;n van de spelers. Zelfs briljante wetenschappers hebben hulp nodig van computers, geld en collega&rsquo;s.
Voor de Aarde gebruikt Latour de naam Gaia, vernoemd naar de Oudgriekse godin. Daarmee bedoelt hij niet alleen onze planeet zelf, maar het hele netwerk van levensvormen. Zelfs bacteri&euml;n.
En dus, zegt Latour, verdienen de &lsquo;dingen' om ons heen ook een stem. Hij bedenkt het 'parlement der dingen', waarin niet-mensen zoals oceanen en mineralen rechten krijgen. Het is een oefening om de oude grenzen tussen mens en natuur los te laten en de andere spelers op waarde te leren schatten. Zijn idee&euml;n zijn door de klimaatbeweging helemaal omarmd en misschien wel relevanter dan ooit.

Bruno Latour

Wie is Bruno Latour?

Marx reist veel door Europa in de tijd van de Industri&euml;le Revolutie. Met nieuwe machines kunnen producten snel en goedkoop worden gemaakt in grote aantallen. Dat gebeurt in fabrieken. Arbeiders in die fabrieken werken in slechte omstandigheden. Zo is het vaak onveilig, maken ze lange dagen en krijgen ze weinig betaald. Marx ziet dit gebeuren. Volgens hem worden deze fabrieksarbeiders gezien en behandeld als machines. Ze maken veel goederen die veel winst opleveren, maar die winst verdwijnt in de zakken van fabriekseigenaren.&nbsp;&nbsp;
Volgens Marx werken arbeiders mee aan hun eigen ondergang. Door nieuwe technieken levert arbeid steeds meer winst op voor de (fabrieks)eigenaren, maar niet voor de arbeider. Arbeiders worden steeds armer, terwijl de eigenaren steeds rijker worden.

Karl Marx

Grote Geesten - Karl Marx

Wie is Karl Marx?

Baruch Spinoza

Spinoza

Wie is Spinoza?

De mens laat zich volgens hem niet zomaar leiden door een ander. &ldquo;Sapere aude!&rdquo; schrijft Kant in 1784. In het Nederlands vertaald: durf te denken!&nbsp;
Omdat we een geweten hebben kunnen we de verantwoordelijkheid voor wat we doen volgens hem niet zomaar afschuiven op een ander. Maar daarvoor moeten we wel vrij zijn. Want alleen een vrij mens kan bij zichzelf nagaan of de dingen die hij doet rechtvaardig zijn.

Immanuel Kant

Wie is Immanuel Kant?

Waarom is beweging zo belangrijk? Zijn E-nummers slecht voor je? En waarom worden we kaal? Dat en meer ontdek je op deze pagina.

thema_gezondheidvoeding_socialimage

Gezondheid & Voeding

Hoe kom je uit de schulden? Sparen we genoeg voor ons pensioen? En waarom zou je beleggen? Hier vind je antwoord op je vragen over geld en inkomen. 

thema_geldinkomen_socialimage

Geld

Inkomen

Geld & Inkomen

Van muziek en games tot reizen en festivals: we vinden het heerlijk om even lekker te ontspannen. Ontdek er hier meer over.

thema_lifestylevrijetijd_socialimage

Lifestyle

Lifestyle & Vrije tijd

Wat is deepfake? Hoe wordt een nieuw vaccin getest? En hoe erg is klimaatverandering? NPO Kennis duikt in de wereld van wetenschap en technologie.

thema_techwetenschap_socialimage

Tech & Wetenschap

Van de Oudheid tot de Nederlandse festivalcultuur: ontdek de verhalen achter de belangrijkste gebeurtenissen, personen en objecten uit onze geschiedenis en cultuur.

thema_geschiedeniscultuur_socialimage

Geschiedenis & Cultuur

Wat gebeurt er als je verliefd bent? Waarom hebben we aanraking nodig? En hoe werkt een orgasme? Dat en meer ontdek je bij NPO Kennis.

thema_liefderelaties_socialimage

Liefde

Liefde & Relaties

Van woningnood tot stress op de werkvloer: hier vind je alle NPO Kennis verhalen over wonen en werken op een rij.

thema_wonenwerken_socialimage

Wonen

Wonen & Werken

Van de verkiezingen tot grote protestacties: ontdek hier meer over de politieke en maatschappelijke kwesties die de samenleving bezighouden.