Wat is discriminatie?
Wat is discriminatie?
Laatste update: 29-01-2026
Uitgescholden op straat omdat je hand in hand loopt, geen werk vanwege je hoofddoek of wel heel vaak aangehouden worden door de politie. Discriminatie is strafbaar in Nederland, dat staat in artikel 1 van onze grondwet. Toch krijgen veel mensen er nog mee te maken. Waarom mensen discrimineren en wat voor impact dat heeft ontdek je hier.
Redacteur: Ronja Boer
Wat betekent discriminatie?
Discriminatie heeft te maken met stereotypen en vooroordelen. Stereotypen bestaan in de hele maatschappij. Het zijn hokjes waar we mensen in plaatsen op basis van hoe ze eruitzien of wie ze zijn. Een stereotype is een denkbeeld over een bepaalde groep. Een vooroordeel is het gevoel dat je daardoor naar iemand hebt, vaak negatief [1]. Een voorbeeld van een stereotype is dat oude mensen niet met technologie om kunnen gaan. Daardoor heb je misschien een vooroordeel over je oudere collega: die niks van de nieuwe software snapt.
Een vooroordeel hebben we allemaal, maar wat is het precies?
Mensen in hokjes willen plaatsen en daardoor een vooroordeel hebben, is niet altijd erg. De vooroordelen die je hebt worden pas schadelijk als ze onterecht zijn en je er toch naar handelt. Dan beslis je bijvoorbeeld dat je liever geen oudere mensen aanneemt op je werk, omdat je verwacht dat ze niet met de nieuwe software om kunnen gaan. Dat is discriminatie: je sluit iemand uit of behandelt die persoon anders om wie die is. Iemand niet aannemen als taxichauffeur omdat diegene geen rijbewijs heeft, is geen discriminatie [2]. Je sluit die persoon namelijk niet uit op basis van identiteit, maar wel omdat je auto moet kunnen rijden als taxichauffeur.
Discrimineren kan bijvoorbeeld op basis van gender, huidskleur, geloof, leeftijd, gezondheid, seksualiteit, economische klasse of een beperking. Er is meestal wel een woord voor de vorm van discriminatie. Denk bijvoorbeeld aan racisme, seksisme, antisemitisme of transfobie.
Ontdek meer over waarom we mensen in hokjes plaatsen op deze pagina.
Waarom discrimineren mensen?
Dat we mensen in hokjes plaatsen is niet vreemd. Zo werken onze hersenen nu eenmaal. Ooit was dat handig voor onze overleving. Zie je een groot beest met scherpe tanden, dan stop je die in het hokje ‘gevaarlijk’. Dan weet je dat je die moet vermijden. Maar die hokjes kunnen ook onterecht zijn. Veel ideeën over bepaalde groepen zijn niet per se waar, maar ooit bedacht. Die ideeën kunnen discrimineren als een groep mensen daardoor als minderwaardig of ‘anders’ gezien wordt. Discrimineren doen we niet van nature. Veel vaker gebeurt het omdat we zien dat anderen het ook doen, daardoor denken wat we dat het normaal is. Discriminatie is dus aangeleerd. Deze bioloog legt dat uit met racisme, dus discriminatie op basis van huidskleur, als voorbeeld.
Bekijk de hele uitzending van Uit de Kramp hier op NPO Start.
Discriminatie is overal anders. In Nederland spelen bijvoorbeeld het koloniale verleden of christelijke idealen een rol. Daardoor zijn witte mensen, mannen, heteroseksuelen en christelijke of niet gelovige mensen de dominante groepen. Als je daarvan afwijkt kan je te maken krijgen met discriminatie of kan het dagelijks leven moeilijker voor je zijn. Hieronder zie je een aantal voorbeelden van discriminatie:
Discriminatie komt op veel verschillende manieren voor
Hoe kun je discriminatie herkennen?
Soms is discriminatie heel duidelijk. Vrouwen mochten bijvoorbeeld pas in 1919 stemmen in Nederland en tot 1956 mochten getrouwde vrouwen geen eigen bankrekening openen. Zij hadden dus minder rechten dan mannen en werden in de politiek en in het huwelijk gediscrimineerd.
Discriminatie is ook makkelijk te herkennen wanneer er woorden worden gebruikt die een groep automatisch negatief afschilderen. Er zijn veel scheldwoorden die kunnen discrimineren, maar ook hele gewone woorden die op een negatieve manier gebruikt worden. Denk aan woorden als ‘homo’ of ‘jood’ die op een negatieve manier tegen mensen gezegd worden, terwijl deze eigenschappen van zichzelf niet slecht zijn.
In 1980 introduceert Kimberlé Crenshaw de term ‘intersectionaliteit’ [2]. Het beschrijft hoe verschillende aspecten van iemands identiteit – zoals gender, huidskleur, seksualiteit, afkomst of religie – elkaar kunnen kruisen en samen zorgen voor specifieke vormen van discriminatie of ongelijkheid. Voorbeeld: een zwarte vrouw kan zowel discriminatie ervaren vanwege haar gender als haar huidskleur, een combinatie die anders werkt voor bijvoorbeeld witte vrouwen of zwarte mannen.
Veel vaker is discriminatie onbewust of zonder slechte bedoelingen. Veel vooroordelen bestaan al heel lang. Daarom spreken we soms van structurele of institutionele discriminatie. Dat betekent dat sommige vormen van discriminatie zo normaal zijn dat we bijna niet meer door hebben dat we het doen. Dit zit vaak in kleine opmerkingen of gedrag. Dat kan ervoor zorgen dat anderen zich niet welkom of minderwaardig voelen. Dit lijkt minder erg, maar het kan zorgen voor ongelijke kansen.
Vrouwen kunnen dit merken in bijvoorbeeld hun werk. Ze zien dan dat mannelijke collega’s hen minder serieus nemen, omdat ze onnodig basisinformatie aan ze uitleggen. Dat versterkt het idee dat vrouwen minder slim of geschikt zijn. Daardoor kunnen vrouwen minder kansen krijgen, bijvoorbeeld op promotie [3].
Deze alledaagse, onbewuste manier van mensen uitsluiten noemen we ‘micro-agressie’. Mensen die niet te maken krijgen met deze vorm van discriminatie vinden het vaak moeilijk te herkennen. Daarom is het voor de mensen voor wie dit alledaags is moeilijk uit te leggen. Er zijn veel manieren waarop de dingen die we zeggen een gevoel van uitsluiting kunnen veroorzaken [4]. Discriminatie wordt gezien als een groot woord en iets waar we het liever niet over hebben.
We kunnen allemaal per ongeluk iets zeggen wat als discriminerend gezien kan worden.
Welke impact heeft discriminatie?
Discriminatie zorgt ervoor dat je je buitengesloten voelt. De impact op je mentale gezondheid kan dan groot zijn, door bijvoorbeeld stress- en angstklachten, of een minderwaardigheidsgevoel [5]. Als je vaak last hebt van institutionele discriminatie heb je ook minder vertrouwen in de politiek en maatschappelijke instanties. Je merkt bijvoorbeeld dat je vaker gecontroleerd wordt op het overtreden van de wet [6]. Daardoor kan je je minder verbonden voelen met de samenleving.
Discriminatie heeft ook economische gevolgen. Er zijn bijvoorbeeld groepen die minder verdienen of minder kans maken op banen met hoge inkomens. In Nederland lijken vooral jonge moslims hiermee te maken te krijgen [7]. Zij merken bijvoorbeeld dat ze minder kans hebben op een stageplek en anders bestraft worden op school [6].
Ondanks dat discriminatie strafbaar is, komt het niet vaak voor de rechter. PVV-leider Geert Wilders werd ooit veroordeelt voor het aanzetten tot discriminatie toen hij sprak over ‘minder Marokkanen’. Hij moest hiervoor een boete betalen. Alleen in duidelijke gevallen, zoals wanneer iemand wordt mishandeld om identiteit, kan er een straf volgen. Denk bijvoorbeeld aan geweld tegen homoseksuele mensen.
Het blijft moeilijk om te bewijzen dat er ook sprake is van discriminatie. Daardoor blijven veel vormen van discriminatie onbestraft. Het stel in deze video heeft zo’n zaak meegemaakt.
Lees meer over dit verhaal op de website van EenVandaag.
Er is veel onderzoek gedaan naar hoe we discriminatie kunnen verminderen. Het is belangrijk om de sociale normen rondom discriminatie aan te pakken. Dat betekent het minder normaal maken om vooroordelen en micro-agressies te uiten. Empathie werkt ook goed om discriminatie te verminderen. Als je je kan inleven in wat de ander voelt maakt het onderlinge verschillen kleiner [1]. Steeds meer werkplekken en scholen hebben richtlijnen opgesteld waarin duidelijk is opgeschreven wat de omgangsnormen zijn. gemeenten de taak om discriminatie te registreren en er zijn verschillende loketten om discriminatie te melden [8]. Meer bewustwording over discriminatie is ook belangrijk. Zo kunnen mensen beter zelf inschatten of iets misschien discriminerend kan voelen voor een ander.
Heb je hulp nodig? Of maak jij je zorgen over iemand in je omgeving? Dan kan je (anoniem) contact opnemen met de MIND Hulplijn via 0900 1450 (doordeweeks van 09:00 - 21:00 uur). Of kijk op wijzijnmind.nl voor meer informatie en de mogelijkheid om te chatten, e-mailen of WhatsAppen met een hulpverlener.
In het kort:
Een vooroordeel is een mening over iemand zonder dat je diegene kent, vaak vanwege een aspect van hun identiteit. Iedereen heeft vooroordelen.
Mensen anders behandelen vanwege een vooroordeel is discriminatie. Volgens de Nederlandse grondwet mag dat niet.
We plaatsen mensen in hokjes omdat je hersenen alles dan beter kunnen verwerken.
Vooroordelen over bepaalde groepen komen voort uit ideeën van vroeger. Zo worden veel groepen nog steeds gediscrimineerd.
Discriminatie kan per ongeluk, bijvoorbeeld door grapjes te maken of woorden te gebruiken die gaan over een specifiek aspect van iemands identiteit. Dat heet een micro-agressie.
Soms is discriminatie zo normaal dat instanties het ook doen. Dan spreken we van institutionele discriminatie.
Gediscrimineerd worden heeft een grote impact, vooral op je mentale gezondheid. Je kan er angstig van worden en je minder verbonden voelen met de samenleving.
Geraadpleegde bronnen
En je weet het!
Anderen het laten weten?
