Waarom bemoeit de VS zich met Latijns-Amerika?
Waarom bemoeit de VS zich met Latijns-Amerika?
Laatste update: 17-03-2026
Venezuela, Mexico, Cuba, Nicaragua… De Verenigde Staten hebben een lange geschiedenis van bemoeienis met Zuid- en Centraal-Amerikaanse landen. Maar de ene president van de VS vindt Latijns-Amerika interessanter dan de ander. Waarom sommige presidenten zich met het continent bezighouden en wanneer dat begint, lees je hier.
Redacteur: Hylkje Kroon
Wanneer begon dit allemaal?
De Verenigde Staten zoals we ze nu kennen zijn ontstaan in de 18e en 19e eeuw. Tot die tijd wordt het grondgebied gekoloniseerd door verschillende Europese landen. Nadat ontdekkingsreiziger Columbus het land ‘ontdekt’ in 1492, vermoorden en verdrijven de kolonisten uit die landen de lokale inwoners. Ze stichten er kolonies en gaan er zelf wonen. Uiteindelijk willen die gevestigde kolonisten niet meer bij Europa horen. Ze willen zelf wetten en regels maken. Na de Onafhankelijkheidsoorlog tegen kolonist Groot-Brittannië die begint in 1775, worden de VS zelfstandig. Vervolgens kopen ze land van andere kolonisten, zoals Florida van Spanje en Louisiana van Frankrijk.
In Ondersteboven van de Amerika's reist Waldemar Torenstra door Noord- en Zuid-Amerika om de geschiedenis van het continent te onderzoeken. Bekijk de hele serie hier.
De VS zijn op dat moment nog een hele nieuw natie. En dat in een tijd dat er veel Europese grootmachten met kolonies zijn, ook in Centraal- en Zuid-Amerika. Dat laatste bevalt president James Monroe van de VS (1817-1825) niet zo. Hoewel hij accepteert dat de Europeanen hun kolonies daar houden, vindt hij dat ze het moeten accepteren als die kolonies onafhankelijkheid willen. Ook vindt hij dat ze geen nieuwe kolonies op ‘zijn’ werelddeel mogen starten. In ruil daarvoor zal de VS zich niet met Europa bemoeien.
Ongeveer een halve eeuw later breidt de VS haar grondgebied opnieuw uit. Na een bloedige oorlog tegen de Mexicanen wordt Texas een staat van de VS. President James Polk (1845-1849) wil daarna nog meer land innemen van Mexico. Want hij vindt eigenlijk dat het hele continent van de VS is, volgens het gedachtengoed van Manifest Destiny. Het gebied waar nu een groot deel van de zuidwestelijke staten ligt, zoals Californië en Arizona, wordt van de Mexicanen afgepakt:
Door die oorlog wordt Mexico 2 keer zo klein, en de VS 2 keer zo groot.
Wat is de Monroedoctrine?
Het politieke uitgangspunt dat niemand behalve de VS zich met het westelijk halfrond mag bemoeien, wordt door James Monroe in 1823 in een beroemde speech aangehaald. Later krijgt dat de naam de Monroedoctrine:
De Noord-Amerikanen konden de hulp van de Britten goed gebruiken om 'hun' wereldhelft te beschermen. En andersom kwam het de Britten goed uit om tegen andere Europese kolonisten te strijden. Bekijk het hele fragment van NOS op 3 hier.
De doctrine wordt later een soort handleiding voor Noord-Amerikaans beleid over buitenlandpolitiek. En een verklaring (of excuus) waarom de VS mag ingrijpen in Latijns-Amerika.
De eerste keer dat de VS in naam van de Monroedoctrine in actie komt, is in 1865. Het land, onder leiding van Abraham Lincoln (1861-1865), helpt de Mexicaanse president Benito Juárez tijdens de Franse Interventie in Mexico. In 1895 wordt de doctrine weer aangehaald. Dit keer om een grensruzie op te lossen tussen de Britse kolonie Guyana en Venezuela. Venezuela vraagt de VS om hulp. Er wordt een commissie opgericht om te helpen.
Eind 19e eeuw wordt William McKinley (1897-1901) president. Hij wil het grondgebied van de VS verder uitbreiden en neemt Hawaï in. Ondertussen wil Cuba onafhankelijk worden van de ruim drie eeuwenlange Spaanse overheersing. De bloedige opstand die de Cubanen daarvoor voeren, wordt gesteund door veel Noord-Amerikanen. McKinley roept uiteindelijk de oorlog uit tegen Spanje op Cuba. De Noord-Amerikanen winnen en in 1898 wordt er vrede gesloten. Cuba wordt een protectoraat van de VS. Andere voormalig Spaanse eilanden, waaronder Puerto Rico, komen ook onder Noord-Amerikaans bestuur of in bezit.
Wat zijn de gevolgen van de Monroedoctrine?
Door het steeds grotere grondgebied zijn VS een machtige staat. En daar maken ze in de 20e eeuw gebruik van. Theodore Roosevelt (1901-1909) heeft grootste plannen. Hij leest de Monroedoctrine anders: hij ziet het als bewijs dat de VS zich mogen bemoeien met zaken in Latijns-Amerika. Vooral als dat de eigen VS-belangen beschermt. Hij doet dit in naam van de Roosevelt Corollary in verschillende landen. Ook presidenten na hem volgen zijn beleid op. Een paar voorbeelden:
Tot die tijd bemoeien de VS zich dus alleen met Latijns-Amerika. Maar in 1917 raken ze onbedoeld betrokken bij de Eerste Wereldoorlog op het Europese continent. Zodra die oorlog voorbij is trekken ze zich weer terug in hun isolement. Behalve, opnieuw, in Latijns-Amerika. Ze proberen daar in verschillende landen vooral hun eigen economische belangen te beschermen.
Wat is de invloed van de Koude Oorlog op deze bemoeienis?
Maar dan raken de VS betrokken bij de Tweede Wereldoorlog, gevolgd door de Koude Oorlog. Deze periode van gewapende vrede tussen het kapitalistische Westen en de communistische landen onder leiding van de Sovjet-Unie, leidt tot angst voor verdere verspreiding van het communisme. over de rest van de wereld. En dat wordt een belangrijke reden voor bemoeienis van de VS met Latijns-Amerika. Want het communisme is óók overgewaaid naar ‘hun’ wereldhelft. Zoals op Cuba waar na een revolutie de communistische Fidel Castro aan de macht is gekomen. In 1961 proberen de Verenigde Staten het communisme met een aanval op Cuba te stoppen. Dat mislukt:
De revolutie in Cuba
Tot een echte oorlog komt de Koude Oorlog niet, maar Castro’s revolutie plant wel een zaadje in Latijns-Amerika. Want al vóór de Tweede Wereldoorlog ontstaan daar socialistische en linkse bewegingen. Onder andere in Uruguay, Brazilië en Mexico. De VS is bang dat de succesvolle revolutie in Cuba een voorbeeld is voor die andere landen. Ze grijpen op verschillende plekken in om ‘politieke stabiliteit te waarborgen’. Dat gaat er vaak hard aan toe:
Arturo Jirón is minister ten tijde van de militaire staatsgreep in Chili in 1973. Hij is onderweg naar zijn werk en komt middenin het geweld terecht. Hij wordt opgepakt en in een concentratiekamp opgesloten. De Chileense staatsgreep wordt in het geheim gesteund door de Noord-Amerikaanse inlichtingendienst de CIA. Ze waren het niet eens met de linkse leider Salvador Allende.
Tegelijk met de strijd tegen het communisme voert de VS ook een War on Drugs. In 1971 zet de president Richard Nixon (1969-1974) alles op alles om drugsgebruik te stoppen. Wanneer Ronald Reagan (1981-1989) president wordt, verplaatst die strijd zich ook naar Latijns-Amerika. Reagan pakt het probleem bij de bron aan, zo zegt hij zelf. Vooral in Nicaragua en Colombia vecht hij tegen narcoterrorisme. Maar er wordt ook gespeculeerd dat de War on Drugs wordt gebruikt als excuus om buitenlandse politiek te beïnvloeden en linkse bewegingen te stoppen. De strijd vindt namelijk vaak plaats in socialistisch of communistisch-gerichte landen. Ook opvolgers van Reagan gaan verder met de War on Drugs, ieder op hun eigen manier:
Wat gebeurt er allemaal in de 21e eeuw?
Barack Obama (2009-2017) pakt de drugsstrijd iets anders aan, vooral als het over het binnenlands beleid gaat. Wel zet hij verschillende drugscampagnes van zijn voorgangers in Latijns-Amerika voort. Hij doet er verder geen directe interventies. Maar het land blijft via indirecte middelen zoals diplomatie, sancties en inlichtingen zich met het zuiden bemoeien.
Maar tijdens de eerste termijn van Donald Trump (2017-2021) bekoelt de relatie tussen Cuba en de VS weer. Trump zet Cuba weer op de lijst van staten die terrorisme steunen, en voert nieuwe sancties in. Daarnaast haalt hij uit naar Venezuela. Ook dat land krijgt zware economische sancties. Trump laat dan al publiekelijk weten dat hij graag een nieuwe regering in Venezuela ziet.
Ook Joe Biden (2021-2025) volgt het meer gematigde drugs- en Latijns-Amerika beleid van Obama op. Wel houdt hij de sancties tegen Venezuela aan en oefent ook hij druk uit om daar een nieuwe regering te krijgen.
Ook Trump blijkt in zijn tweede termijn (2025) net als veel van zijn voorgangers in Latijns-Amerika geïnteresseerd. Hij heeft daar verschillende redenen voor. Drugs is een veel genoemde, maar ook handel, olie, migratie en criminaliteit:
Daarnaast heeft Trump veel goede én slechte banden met leiders van Latijns-Amerikaanse landen. Opvallend in die vriendschappen is de politieke kleur van de leiders:
Het lijkt er op alsof Trump zijn bemoeienis met Latijns-Amerika niet alleen over handel, drugs, en olie gaat. Dat blijkt ook uit de Amerikaanse Veiligheidsstrategie die eind 2025 naar buiten komt. Daarin komt de Monroedoctrine voor en staat dat de VS zijn aanwezigheid op het westelijk halfrond gaat herstellen. Volgens deskundigen gaat het Trump dan ook om de invloedssferen in de wereld te bepalen. En dat plan wordt nu de Donroedoctrine genoemd:
Net als Maduro is ook de Nicaraguaanse president ooit opgepakt in eigen land.
De huidige verhoudingen tussen de VS en Latijns-Amerika zijn dus niks nieuws onder de zon. Wel veranderen de motieven door de geschiedenis heen.
In het kort
De instelling dat niemand behalve de VS zich met het westelijk halfrond mag bemoeien, heet de Monroedoctrine, vernoemd naar president James Monroe.
President Theodore Roosevelt leest de doctrine als bewijs dat de VS zich mogen bemoeien met zaken in Latijns-Amerika. Vooral als dat hun belangen beschermt.
Door de Koude Oorlog ontstaat er angst voor de verspreiding van het communisme. De VS bemoeit zich met Latijns-Amerikaanse landen om de verspreiding te stoppen.
Ook drugs is een reden voor de VS om in Latijns-Amerika aanwezig te zijn. De VS geven de Latijns-Amerikaanse landen de schuld van hun drugsprobleem.
In december 2025 komt Donald Trump met zijn Amerikaanse Veiligheidsstrategie naar buiten. Daarin komt de Monroedoctrine weer voor. Het wordt later de Donroedoctrine genoemd.
De huidige verhoudingen tussen de VS en Latijns-Amerika zijn niks nieuws. Wel veranderen de motieven door de geschiedenis heen.
Geraadpleegde bronnen
En je weet het!
Anderen het laten weten?
