Waarom is er zoveel oorlog in Sudan?
Waarom is er zoveel oorlog in Sudan?
Laatste update: 14-01-2026
Sudan heeft veel te maken met onrust en geweld. Dit is niet nieuw, maar komt door de geschiedenis heen steeds terug. Verschillende bloederige burgeroorlogen hebben gezorgd voor miljoenen slachtoffers. Zo ook de oorlog die in 2023 begon. De VN noemt de situatie de grootste humanitaire crisis ter wereld, met meer dan 14 miljoen mensen op de vlucht. Ontdek in dit artikel waarom er zoveel oorlog en geweld is in Sudan.
Redacteur: Roos van Putten
Sudan kent een lange geschiedenis waarin het bij verschillende rijken heeft gehoord en verschillende leiders heeft gehad. Vooral vanwege de ligging speelt het land altijd al een belangrijke rol in de internationale politiek. Dit komt onder andere doordat het grenst aan de Rode Zee, wat belangrijk is voor handelsroutes. Ook heeft Sudan veel vruchtbare landbouwgrond en belangrijke grondstoffen. Zoals goud, olie en gas. Deze grondstoffen en de opbrengsten hiervan zorgen voor veel spanningen binnen het land, omdat verschillende groepen hier controle over willen hebben.
Daarnaast leven er veel verschillende groepen in Sudan, met eigen achtergronden, tradities en religies. Tussen al deze bevolkingsgroepen is altijd veel verdeeldheid en ongelijkheid geweest, onder andere door het beleid. Dit vergroot alle spanningen, maar dit is volgens deskundigen niet de hoofdoorzaak van de onrust en conflicten die in de geschiedenis van Sudan terugkomen. Deze verschillende etniciteiten en religies worden vooral gebruikt om steun te krijgen bij conflicten die eigenlijk gaan om grondstoffen, controle over land en politieke macht. Hierbij wordt geweld tegen specifieke groepen gebruikt om zo de macht en controle te houden. Hoe het geweld zich ontwikkelt en hoe de verschillende oorlogen verlopen, leggen we hieronder in meer detail uit.
Wat is de geschiedenis van Sudan in het kort?
Door de geschiedenis leven er dus veel verschillende groepen in het land met eigen bestuursvormen en religies. Voordat de huidige landsgrenzen er waren, werden de gebieden los van elkaar bestuurd met verschillende religieuze invloeden. Dit heeft altijd voor verdeeldheid gezorgd. Er waren oorspronkelijk bijvoorbeeld invloeden vanuit het Oriëntaals christendom. Vanaf 1500 krijgt juist de islam meer invloed, vooral in het noorden van het land. In gebieden in het zuiden en westen zijn oorspronkelijke Afrikaanse religieuze tradities belangrijk, waarin natuurgeesten en meerdere goden centraal staan. Door alle verschillende rijken, gebieden en bevolkingsgroepen ontstaan er daarnaast mengvormen van de bovengenoemde religies.
Uiteindelijk krijgen de Egyptenaren en Ottomanen meer macht in de regio. Omdat Groot-Brittannië in de 18e en 19e eeuw veel invloed heeft in Egypte wordt Sudan uiteindelijk een Britse kolonie met Egyptische bestuurders. De Britten maken één land van het gebied met al die verschillende bevolkingsgroepen en religies. De verdeeldheid tussen deze groepen versterkt in die tijd. De Britten investeren namelijk meer geld in het noorden, met meer Arabische invloeden, en minder in het zuiden van het land, die zichzelf meer zien als Afrikaans. In deze tijd worden ook de grenzen van het land bepaald:
Op de conferentie van Berlijn in 1884 bepalen Europese landen de grenzen van de meeste landen in Afrika en verdelen ze deze als kolonies. Zo ook van Sudan. Bekijk de hele aflevering van Sahara (VPRO) via NPO Start.
Na de Tweede Wereldoorlog groeit het nationalisme onder Sudanezen. Op 1 januari 1956 roept Sudan volledige onafhankelijkheid uit. Maar de situatie in het land is dan nog allesbehalve rustig. Al vlak voor de officiële onafhankelijkheid breekt er namelijk oorlog uit.
Waarom blijft er strijd na de onafhankelijkheid van Sudan?
Na de onafhankelijkheid van Sudan komt de macht vooral terecht bij een elitegroep uit het noorden van het land, die in de koloniale tijd al veel invloed had. Dit is een kleine Arabisch-sprekende groep die het land bestuurt vanuit Arabische en islamitische ideeën. Deze elite houdt de macht na de eerste officiële verkiezingen in 1958. Groepen uit het zuiden en westen hebben weinig politieke invloed en dus weinig te zeggen.
De macht van deze elitegroep wordt groter via corruptie en ten koste van de rest van de bevolking. In de praktijk is het een oligarchie, die vanuit de eigen cultuur beslissingen neemt voor het hele land en eigen standpunten probeert te verspreiden. Hierbij wordt geen rekening gehouden met de vele verschillende bevolkingsgroepen die in Sudan leven, die niet bij het noorden of de hoofdstad Khartoem horen.
De Eerste Sudanese Burgeroorlog (1955-1972)
De bevolking in het zuiden en westen voelt zich niet vertegenwoordigd door de regering en is bang om hun identiteit en zelfstandigheid te verliezen. Dit leidt tot verzet, opstand en uiteindelijk tot een burgeroorlog. De bevolking eist gelijke behandeling, betrokkenheid bij het bestuur en evenveel geld voor onderwijs en infrastructuur in hun regio.
Deze jarenlange burgeroorlog bestaat uit een guerrillaoorlog, bloederige gevechten en meerdere staatsgrepen. Er vallen zo’n 500.000 doden. In 1972 wordt een vredesakkoord gesloten, waarin staat dat het zuiden van Sudan deels zelfstandig mag worden.
De Tweede Sudanese Burgeroorlog (1983-2005)
Maar de onrust blijft. Onder andere omdat de regering toch controle probeert te houden over gebieden in het zuiden van het land, waar veel olie te winnen is. In 1983 gaat het opnieuw mis. De noordelijke president voert dan Sharia-wetgeving in voor het hele land, ook de niet-islamitische gebieden. Daarom breekt dat jaar de Tweede Sudanese Burgeroorlog uit tussen een Zuid-Sudanese rebellengroep en het regeringsleger uit het noorden, Sudanese Armed Forces (SAF).
Hoe gaat het geweld verder onder dictator al-Bashir?
De macht in Sudan wisselt een paar keer. Zo ook in 1989, als generaal Omar al-Bashir tijdens de Tweede Sudanese Burgeroorlog via een militaire staatsgreep de macht grijpt. Hij maakt een dictatuur van Sudan. Hierbij werkt hij samen met verschillende milities, zoals het eerdergenoemde noordelijke regeringsleger SAF en de paramilitaire beweging Rapid Support Forces (RSF). Deze beweging heet oorspronkelijk Janjaweed en bestaat uit strijders uit rondreizende en vooral Arabisch-sprekende stammen.
Al-Bashir gebruikt deze groepen om het land te controleren en opstanden gewelddadig te stoppen. Ze staan erom bekend dat ze extreem geweld gebruiken en ook seksueel geweld inzetten als wapen tijdens conflicten. Vooral richting de niet-islamitische bevolking:
In 1989 grijp Al-Bashir via een staatsgreep de macht. Dan wordt hij nog toegejuicht door de bevolking.
De oorlog gaat door. Vooral de gebieden Darfur en Kordofan worden hard geraakt, omdat de regering hier meer macht en invloed probeert te krijgen. Dit zijn namelijk voorbeelden van regio's waar nog verschillende groepen met eigen religies en tradities wonen, én hier zijn veel van de eerdergenoemde grondstoffen te vinden.
In Darfur komen de niet-Arabische bevolkingsgroepen in opstand tegen al-Bashir. Als reactie stuurt hij de RSF (toen nog Janjaweed) naar het gebied. Er worden massamoorden gepleegd, dorpen platgebrand en mensen verkracht. Honderdduizenden mensen komen om het leven en meer dan 2,5 miljoen mensen moeten hun woonplaats verlaten. Veel vluchten naar buurlanden, zoals Tsjaad. Het Internationaal Strafhof klaagt al-Bashir aan voor genocide. In onderstaande video vertellen vrouwen wat ze hebben meegemaakt.
In De nieuwe Killing Fields van Zembla (NPS) vertellen vrouwen hoe hun dorpen in Darfur werden geplunderd door de voorganger van de RSF (Janjaweed) tijdens de genocide in 2004.
Onafhankelijkheid van Zuid-Sudan
In 2005 komt er een nieuw vredesakkoord, waarmee er een einde komt aan de Tweede Sudanese Burgeroorlog. Deze burgeroorlog heeft ruim 1,5 miljoen mensen het leven gekost en er zijn meer dan 4 miljoen mensen gevlucht. Als gevolg van dit vredesakkoord kan Zuid-Sudan in 2011 officieel een onafhankelijk land worden. Maar er blijven spanningen bestaan over de grenzen en de olievelden in Zuid-Sudan. En vooral over hoe de inkomsten daarvan verdeeld moeten worden.
Vanaf dat moment horen de zuidelijke gebieden dus niet meer bij Sudan. De gebieden uit het westen en midden nog wel. Hierdoor is er nog altijd verdeeldheid tussen bevolkingsgroepen in het land. De onrust is daarom ook hier niet helemaal weg.
Invloed van de natuur
Natuurgeweld speelt ook een grote rol bij de onrust in Sudan. Lange periodes van droogte zorgen voor voedseltekorten en hongersnood. Tegelijkertijd zorgen overstromingen dat mensen hun woonplaats moeten verlaten. Dit maakt de situatie voor de bevolking nog moeilijker, vooral in kwetsbare regio’s zoals Darfur en Kordofan. De druk op de landbouwgrond en tekorten aan water zorgen hier voor nog meer spanningen tussen de lokale boeren en rondreizende groepen, zoals de RSF.
Opstanden en staatsgreep
Tijdens een economische crisis in 2018 en 2019 breken er grote landelijke protesten uit. Ook de militaire groepen SAF en RSF, die al-Bashir tot dan toe te vriend houdt, keren zich tegen hem. Na een gewelddadige revolutie wordt hij in 2019 afgezet.
Even lijkt er hoop te zijn dat Sudan na 30 jaar dictatuur een democratie wordt. Er komt een tijdelijk bestuur, dat zou worden opgevolgd door een democratisch gekozen regering. Maar de SAF en de RSF willen hun eigen politieke en economische belangen beschermen. Daarbij gaat het vooral om de macht en controle over olie, goud en land. Daarom plegen deze milities in 2021 opnieuw een staatsgreep en stoppen daarmee de overgang naar een democratie.
Van revolutie naar een nieuwe staatsgreep
Waarom is er sinds 2023 weer oorlog?
De leider van de SAF is als hoofd van het regeringsleger vanaf 2021 de grootste machthebber in Sudan. Maar tegelijkertijd is de RSF grotendeels zelfstandig en heeft deze beweging eigen belangen. Zo wil de RSF meer macht en invloed krijgen en hun controle over het goud in Darfur niet verliezen. De milities keren zich tegen elkaar en worden het niet eens over wie het land moet leiden. Deze machtsstrijd zorgt in 2023 voor oorlog tussen beide groepen.
Internationale belangen
Omdat het niet helemaal duidelijk is wie de macht heeft in Sudan, proberen veel andere landen invloed uit te oefenen. Zij bemoeien zich vanwege die belangrijke ligging en grondstoffen. Rusland bouwt bijvoorbeeld een militaire basis in het land aan de Rode Zee. En zowel de SAF als de RSF hebben veel internationale bondgenoten waar ze geld, wapens en strijders van krijgen. De RSF worden onder andere gesteund door de Verenigde Arabische Emiraten en de SAF door Egypte en Iran. Rusland en China lijken beide kanten te steunen.
Deze oorlog begint met gevechten in de hoofdstad Khartoem, maar verspreidt zich al snel over een groot deel van het land. Ze strijden om alle grote steden en alle gebieden met toegang tot belangrijke grondstoffen. Hiervoor worden hele gebieden en wegen vernield. Er worden zware wapens gebruikt, wat zorgt voor veel doden en grote verwoestingen. Dit is levensgevaarlijk voor de mensen die hier wonen, zoals uitgelegd in onderstaande video.
Veel mensen ontvluchten de hoofdstad Khartoem in de oorlog in 2023. De mensen die niet kunnen vluchten blijven achter in een gevaarlijke situatie. Bekijk de hele video van Nieuwsuur (NTR/NOS).
De SAF en de RSF proberen burgers en gebieden te controleren door hulporganisaties weg te houden en de toegang tot eten te beperken. Zo zorgen ze dat boeren niet meer bij hun vee of landbouwgrond kunnen komen en wordt eten vernietigd of gestolen. In het hele land zijn tekorten aan voedsel, water, medicijnen en brandstof. In 2025 worden er volgens het Clingendael Instituut ruim 6 miljoen Sudanezen met hongersnood bedreigd en is de helft van de bevolking ondervoed, dat zijn 25 miljoen mensen. Ook in de vluchtelingenkampen zijn omstandigheden slecht.
Veel Sudanezen vluchten naar buurlanden, zoals Tsjaad. In de vluchtelingenkampen zijn de omstandigheden slecht en is er te weinig hulp en eten. Bekijk het hele fragment van EenVandaag (AVROTROS).
Door de jarenlange verwaarlozing en de belangrijke grondstoffen zijn de bevolkingsgroepen in Kordofan en Darfur weer grote slachtoffers van het geweld. In Darfur zeggen experts en mensenrechtenorganisaties dat opnieuw sprake is van genocide tegen de niet-Arabische bevolkingsgroepen. Het gebied wordt vooral bezet door de RSF. Bij die bezetting komen naast extreme honger ook massamoorden, martelingen, mensenhandel en verkrachtingen voor. De hoeveelheid slachtoffers is hier moeilijk te bepalen, omdat er meer dan 150.000 mensen worden vermist. Mensen die konden vluchten, weten niet of hun familie nog leeft:
Mohammed kon vluchten uit Darfur, maar moest zijn vader daar achterlaten. Hij weet niet of hij nog in leven is. Bekijk de hele reportage bij Nieuwsuur (NTR/NOS).
Door de extreme gevolgen voor de burgers van Sudan en het gebrek aan hulp noemt de VN de situatie de grootste humanitaire crisis ter wereld. Maar er is weinig aandacht voor deze crisis, omdat media en hulporganisaties het land bijna niet binnen kunnen komen.
Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Daphne Engel, promovendus aan het African Studies Centre van de Universiteit Leiden.
In het kort:
Sudan kent een lange geschiedenis waarin het bij verschillende rijken heeft gehoord en verschillende leiders heeft gehad. Vooral door de ligging en grondstoffen is het land belangrijk.
In het land leven veel verschillende bevolkingsgroepen, zoals islamitisch-Arabische en verschillende groepen die zich meer zien als Afrikaans met lokale tradities en religies. Hierdoor is er veel verdeeldheid.
Door die verdeeldheid en de controle over belangrijke grondstoffen breken er na de onafhankelijkheid van Sudan 2 bloederige burgeroorlogen uit.
Tijdens de Tweede Sudanese burgeroorlog verandert het land in een dictatuur onder de extreem-islamitische al-Bashir.
Samen met het regeringsleger SAF en de bewapende beweging RSF pakt al-Bashir opstanden gewelddadig aan. Dit leidt in 2003 tot een genocide in het gebied Darfur.
Nadat de Tweede Sudanese Burgeroorlog komt er een nieuw vredesakkoord waardoor Zuid-Sudan onafhankelijk kan worden. Maar er blijft verdeeldheid en conflict.
In 2019 wordt al-Bashir afgezet door het volk met behulp van de militaire groepen. Even is er hoop voor een democratie in Sudan. Maar de SAF en de RSF zijn bang voor hun positie en grijpen de macht.
De machtsstrijd tussen deze groepen zorgt in 2023 voor een nieuwe oorlog. Miljoenen Sudanezen leven zijn gevlucht of leven in hongersnood.
Geraadpleegde bronnen
En je weet het!
Anderen het laten weten?
