Hoe kwetsbaar is Nederland voor een oorlog?

Het is lastig om te zeggen hoe sterk defensie precies is, omdat er tijdens een oorlog ontzettend veel factoren zijn die de effectiviteit van een krijgsmacht beïnvloeden. Denk aan de kwaliteit van hun uitrusting, training en moraal. Maar ook het aantal manschappen en de manier waarop we aangevallen worden. Wel zijn er cijfers die een beeld schetsen van hoe sterk onze krijgsmacht is op papier.

Zo is in 2026 het Nederlandse defensiebudget 26,8 miljard euro. Dat gaat niet alleen over de aanschaf van materiaal, zoals granaten en tanks. Maar ook over het vergroten van de krijgsmacht, het loon van alle medewerkers en innoveren op het gebied van wapens. Denk bijvoorbeeld aan drones en andere slimme wapens.

De Global Firepower Index is een internationale ranglijst die bijna elk leger ter wereld waardeert aan de hand van verschillende factoren. Bijvoorbeeld de grootte van het leger of de hoeveelheid gevechtsvliegtuigen. Van de 145 landen die op de lijst staan, staat Nederland vaak rond plek 35. Vooral onze financiële draagkracht werkt in ons voordeel op deze lijst.

Als je het hebt over oorlog met Nederland is het onmogelijk om onze bondgenoten niet mee te rekenen. Nederland is namelijk onderdeel van verschillende allianties. De belangrijkste op militair gebied is de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO): de sterkste militaire samenwerking ter wereld. De NAVO is opgericht om de lidstaten te beschermen. Als een van de landen wordt aangevallen, wordt deze door alle andere landen geholpen. Zo heb je niet oorlog met één NAVO-land, maar met allemaal. Dit zorgt ervoor dat NAVO-lidstaten bijna nooit worden aangevallen uit angst oorlog te krijgen met alle lidstaten. Deze afschrikkingsstrategie heeft tot nu toe heel goed gewerkt.

Maar het is geen volledige garantie voor veiligheid. Zo kunnen er bijvoorbeeld ook conflicten ontstaan tussen NAVO-landen. Wat in 2026 gebeurt wanneer Trump dreigt om Groenland over te nemen van Denemarken. Dit soort dreigingen zorgen dat de NAVO kan gaan wankelen. De Deense premier zei hierover zelfs dat 'een aanval tegen Groenland het einde van de NAVO betekent'.

Een ander belangrijk bondgenootschap van Nederland is de Europese Unie (EU). Hoewel de EU bij elkaar wel een grote krijgsmacht heeft, is het geen militair bondgenootschap. Het is in de eerste plaats een economisch bondgenootschap. Wél zijn er in de EU veel afspraken gemaakt over hun gezamenlijke militaire middelen. Bijvoorbeeld hoeveel geld de lidstaten moeten investeren in hun defensie en wat er gebeurt wanneer een lidstaat wordt aangevallen. 

Ook werken veel EU-lidstaten militair nauw samen. Zo doen bijvoorbeeld Nederland en Duitsland veel militaire oefeningen samen en bestaan er EU-strijdgroepen. Dat zijn strijdmachten die bestaan uit verschillende (Europese) nationaliteiten. Ook maakt de EU veel afspraken over het veilig houden van heel Europa. Zo is bijvoorbeeld besloten dat het in het belang van de EU is om Oekraïne gezamenlijk te steunen tijdens de oorlog met Rusland.

Om te begrijpen hoe kwetsbaar Nederland is als er oorlog uitbreekt, moeten we ook kijken naar onze weerbaarheid. Dan hebben we het niet over strijdkrachten, maar over de mate waarin ons land aanvallen kan verdragen. Een groot onderdeel van moderne oorlogsvoering is namelijk het platleggen van belangrijke infrastructuur.

We zijn erg afhankelijk van deze infrastructuur. Het heeft namelijk een groot effect op de Nederlandse bevolking als hier iets mee gebeurd. Wanneer infrastructuur zou worden uitgeschakeld zouden we bijvoorbeeld zonder stroom, internet of stromend water komen te zitten. Daarom denkt de overheid na over allerlei maatregelen, zoals bijvoorbeeld de reservecapaciteit in ziekenhuizen of logistiek. Defensie-expert Bart van den Berg legt het uit in de volgende video:

De overheid zegt dat de bevolking dus klaar moet zijn voor een oorlog, of een conflict. Maar wanneer is het precies oorlog? In de oorlogsvoering van de 21e eeuw zoeken landen vaak de grens op van wat wel en niet kan. We bevinden ons in een zogenaamde 'grijze zone'. Het is dan geen oorlog, maar het is ook niet bepaald vrede. Mogelijke vijanden doen dingen die er niet meteen voor zorgen dat we elkaar de oorlog verklaren, maar ze gedragen zich wel verdacht. Veel van dit soort gedrag gebeurt online. Dit noemen we dan een hybride oorlog. Maar zoals oud-minister van Defensie Ruben Brekelmans in de volgende video vertelt, gebeurt het ook 'offline':

De digitale agressies kunnen subtiel zijn, zoals het ongezien stelen van data. Maar dat kan ook agressiever zijn. Denk bijvoorbeeld aan het hacken van overheidssystemen om zo staatsgeheimen te ontdekken. Of het lamleggen van grote internetbedrijven en datacenters met cyberaanvallen. Dat soort belangrijke systemen moeten ook digitaal goed beveiligd worden.

In de wereld van cyberaanvallen en -verdediging wordt Nederland beschouwd als een echte grootmacht. Doordat er relatief veel grote datacenters, logistieke knelpunten en belangrijke bedrijven in Nederland zijn, wordt er veel geïnvesteerd in onze cybersecurity. Grote bedrijven en de overheid halen knappe koppen uit het buitenland om hun netwerk zo veilig mogelijk te maken. Vanuit de overheid zijn onder andere onze geheime diensten daarvoor verantwoordelijk. Dat zijn de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen-en Veiligheidsdienst (MIVD). Maar we hebben ook aparte teams die digitale aanvallen uitvoeren. Spionage en digitale agressie over en weer zijn dus nu al aan de orde van de dag:

Zoals eerder genoemd kan Nederland een aantrekkelijk doelwit zijn vanwege de grote datacenters en belangrijke bedrijven die wij in ons land hebben. Daarnaast wordt Nederland gezien als een belangrijke 'achterdeur' van Europa. Via bijvoorbeeld de Rotterdamse haven, de grootste van heel Europa, komen ontzettend veel (militaire) spullen binnen. Als de haven zou worden uitgeschakeld krijgt het hele continent een enorme klap. Ook de Noordzee is een interessant doelwit voor onze vijanden. Op de bodem liggen veel pijpleidingen en kabels en langs onze kust zijn veel windmolenparken. Daarom varen hier nu al Russische schepen doorheen. Zoals te zien is in onderstaande video:

Het is goed om te realiseren dat de kans op oorlog niet hoog is. Laat staan de kans dat er ook echt gevochten gaat worden op Nederlands grondgebied. We worden omringd door bondgenoten en de NAVO is nog steeds een oppermachtig bondgenootschap. Een volwaardige oorlog is onwaarschijnlijk. Maar mocht het erop aankomen, dan is Nederland hier op verschillende manieren op voorbereid.