Waarom krijgt de ene crisis meer aandacht dan een andere?
Waarom krijgt de ene crisis meer aandacht dan een andere?
Laatste update: 28-11-2025
Het is je vast wel eens opgevallen. De ene crisis in de wereld krijgt veel meer aandacht in de media dan een andere. Zelfs als de gevolgen en het aantal slachtoffers door een oorlog, ramp of natuurgeweld veel groter is. Zo komt de oorlog in Oekraïne bijna iedere dag in het nieuws. Maar krijgt het gewapende conflict in Sudan bij ons minder aandacht. Hoe dat komt lees je hier.
Redacteur: Carla Valentin
Wat verstaan we onder een crisis?
Een crisis is een ernstige noodsituatie die het leven in een stad of land ernstig ontwricht. Vaak zijn er veel slachtoffers te betreuren. Ook kan er sprake zijn van grote schade aan gebouwen en belangrijke netwerken; zoals waterleiding, gas en elektra, internet of (spoor)wegen.
Zo'n kritische situatie kan ontstaan door onverwachte gebeurtenissen zoals een ramp. Denk bijvoorbeeld aan de overstromingen in Spanje; de bosbranden in Griekenland of de aardbevingen in Turkije. Maar ook door explosies met ernstige gevolgen; zoals de vuurwerkramp in Enschede. Door besmettelijke ziekten zoals Corona, en Ebola-uitbraken in Congo. Of door oorlogen in Oekraïne, Gaza of Sudan.
Een crisis kan ook ontstaan door slecht toezicht van de overheid. Zoals de verwoestende explosie in de haven van Beiroet in Libanon. Daar ontploft in 2020 een grote opslag van het zeer explosieve ammoniumnitraat. Omdat dit magazijn vlakbij dichtbevolkte woonwijken staat, zijn de gevolgen enorm. Er vallen veel doden en gewonden en 300.000 mensen verliezen hun huis. In deze video is te zien hoe groot de impact van de explosie is. En de woedende reacties van de getroffen Libanese burgers op de regering die hen na deze ramp nauwelijks te hulp schiet.
Bekijk het hele fragment op de NOS-site.
Wie bepaalt of een crisis media-aandacht krijgt?
Berichten in de media over onderwerpen, mensen en gebeurtenissen in de wereld noemen we media-aandacht. Journalisten bepalen welk onderwerp voorrang krijgt boven een andere. Zij doen dat op basis van de nieuwswaarde van een gebeurtenis. Namelijk, hoe interessant of belangrijk een gebeurtenis is voor onze samenleving. Het klinkt in het licht van een ramp harteloos, maar hoe meer mensen erdoor geraakt worden en hoe groter de gevolgen, hoe hoger de nieuwswaarde is. Met hun keuze treden journalisten op als een soort poortwachter. Oftewel, aan welk nieuws zij voorkeur geven boven een ander bericht.
Zij doen dit op basis van een aantal factoren: waaronder bijvoorbeeld deze:
- Actualiteit: Is een gebeurtenis op dit moment relevant of belangrijk?
- Omvang en relevantie: Wat is de grootte en welke gevolgen heeft die en voor wie?
- Nabijheid: Speelt iets zich bij ons af, of in de buurt van Nederland?
- Culturele nabijheid: Is het land vergelijkbaar met Nederland en lijken de mensen op ons?
- Zeldzaam of bizar: Komt het nieuwsfeit weinig voor en wekt het nieuwsgierigheid/clicks op?
- Emotie en drama: Maakt het nieuwsfeit gevoelens los? Woede, ontroering of angst?
- Tijd en ruimte: Zijn er journalisten beschikbaar en is er plek in de krant, het journaal, nieuwsprogramma's, op de radio of online?
- Maatschappelijk belang: Zijn het onderwerpen die van belang zijn voor de hele samenleving?
- Continuïteit: Iets wat al vaak in het nieuws is of was, blijft ook prominent in het nieuws.
Overigens wil dit niet zeggen dat iedere journalist altijd dezelfde afwegingen maakt. Uit onderzoek blijkt dat verschillende media andere nieuwsfactoren afwegen, gebruiken of belangrijker vinden dan andere media. En het zo nog steeds kan leiden tot verschillende redactionele keuzes.
Verschillende voorbeelden van crises
Of het nu een oorlog is, overstroming, bosbrand of aardbeving. Ze kunnen allemaal leiden tot een crisis; namelijk een ontwrichting van een (deel) van een samenleving.
Waarom krijgt de ene crisis veel meer aandacht dan een andere?
De ene crisis krijgt meer aandacht dan een -vergelijkbare - andere crisis. De oorlogen in Gaza en Sudan bijvoorbeeld spelen zich ver van ons land af. Journalisten krijgen in beide landen nauwelijks toegang. In allebei de landen is sprake van bruut geweld. Zowel in Gaza als Sudan vallen duizenden doden en is er sprake van hongersnood.
Toch is Gaza elke dag in het nieuws en Sudan veel minder. Dat komt omdat het conflict in Gaza voor ons van groot maatschappelijk belang is. We hebben veel historische, economische en diplomatieke banden met Israël. En er is grote bezorgdheid onder verschillende groepen die tot verdeeldheid leidt in ons land.
Zo ervaren Nederlandse joden sinds de militaire acties van de Israëlische regering in Gaza opkomende Jodenhaat. Palestijnen in ons land daarentegen voelen weinig politieke steun vanuit Den Haag voor het belegerde Palestijnse volk in Gaza. En er zijn de honderdduizenden bezorgde burgers die meelopen in de Rode Lijn demonstraties. Zij eisen meer actie van het kabinet tegen Israël. De betrokkenheid van al deze groepen verklaart waarom Gaza bij ons iedere dag het nieuws domineert.
Bij de oorlog in Sudan voelen we ons minder betrokken. Het land is minder bekend en daardoor door ons opgevat als minder belangrijk. Zelfs als de omvang van de crisis er groter is. Het is een ingewikkeld conflict waarin veel binnen- en buitenlandse partijen een rol spelen. Journalisten kunnen er nauwelijks verslag doen van de gruwelijkheden die zich daar afspelen. Sommige verslaggevers bereiken met veel moeite alleen de vluchtelingenkampen aan de grenzen van het land. Zoals fotojournalist Joost Bastmeijer. Hij vertelt in onderstaande video over het gebrek aan hulp en de hongersnood in de kampen:
Omdat het moeilijk is Sudan zelf binnen te komen, reist fotojournalist Joost Bastmeijer naar buurlanden zoals Egypte en Tsjaad. Daar langs de grens met Sudan treft hij gevluchte Sudanezen aan in treurige omstandigheden.
Naast het maatschappelijk belang speelt onze culturele achtergrond een rol bij de manier waarop we een oorlog of ramp beoordelen. Dat geldt zowel voor de journalist als voor de mensen die het nieuws volgen. Hulporganisaties kijken bij hun keuzes om hulp te bieden niet naar culturele verschillen. Zij helpen alle slachtoffers van iedere ramp of oorlog; of die zich nu ver weg afspeelt of dichtbij.
Volgens het Rode Kruis zijn er in 2025 zeven crises in de wereld die wij niet kunnen negeren. Toch krijgen die - ondanks de ernst en omvang ervan - bij ons nauwelijks media-aandacht. De overeenkomst tussen deze 7 voorbeelden is dat zij zich allemaal afspelen in ver gelegen gebieden. In Sudan, De Democratische Republiek Congo, Haïti, Myanmar, de Sahel-landen in Afrika. Het Rode Kruis betrekt in deze opsomming ook de gevolgen van jarenlange oorlogen in Syrië en Afghanistan.
Waarom grijpt een overstroming in de VS ons meer aan dan in Bangladesh?
Een ramp in een westers land grijpt ons vaak meer aan dan een soortgelijke ramp in een niet-westers land. Dat komt omdat we ons meer herkennen in de gedeelde cultuur van het getroffen land. Denk aan de taal die de mensen spreken, de gebouwen, de kleding, de muziek, de eetgewoonten en religie.
De orkaan Katrina in de Verenigde Staten ervaren we in 2005 als een acute, spoedeisende ramp. Dat komt niet alleen omdat Katrina een economisch rijk ontwikkeld land treft. Maar ook omdat veel Amerikaanse televisieploegen er uitgebreid verslag van doen. Al die beelden krijgen we hier ook te zien. We horen voorafgaand aan de orkaan hoe de storm zich ontwikkelt. We zien de files van bewoners die de stad ontvluchten. De weermannen en verslaggevers die bijna wegwaaien door de stormwinden aan zee. Reportages over hoe het laaggelegen New Orleans onderloopt en er meer dan 1800 doden vallen. En dat een groot deel van de stad erdoor wordt verwoest. De schade bedraagt meer dan 150 miljard dollar.
De VS beschikt over voldoende geld om de stad weer op te bouwen. Het heeft ook geld om zulke rampen in de toekomst te voorkomen. Zo investeert het 14,5 miljard dollar in deltawerken om de inwoners in New Orleans beter te beschermen tegen toekomstige orkanen.
De schade die cyclonen in Bangladesh veroorzaken, voelt voor ons minder urgent. We ervaren het als gevolg van een structureel probleem. Het land ligt namelijk in de grootste, laaggelegen delta in de wereld. Het heeft jaarlijks last van overstromingen. Bijvoorbeeld door smeltwater dat via rivieren uit de Himalaya komt. Maar ook door moessonregens en krachtige cyclonen. Vooral de arme mensen op het platteland zijn slachtoffer. Hun oogsten mislukken hierdoor waardoor zij geen voedsel meer hebben.
Omdat Bangladesh over veel minder geld beschikt dan de VS, kan het ook minder uitgeven om het land te beschermen tegen de gevolgen van orkanen. Bijvoorbeeld voor de cycloon Remal. Die raakt in 2024 miljoenen mensen. De beelden van mensen die tot aan hun middel in het water staan, zijn bij ons slechts kort in het nieuws. Het voelt voor ons minder actueel en urgent. Omdat we ons minder herkennen in de cultuur, de kleding, de taal en de omgeving, roept het leed van de slachtoffers minder betrokkenheid op. Het blijft voor ons een 'ver van mijn bed show' .
Zodra Nederlanders betrokken zijn bij de ontwikkeling van een deltaplan voor Bangladesh is het voor journalisten een reden om hier wel uitgebreider op in te gaan. Want zulk nieuws raakt aan onze Nederlandse trots. Namelijk onze nationale kennis van waterbeheersing door kennisinstituten, de Wageningen universiteit in combinatie met onze handelsgeest; adviesbureaus en bedrijven. Dat gebeurt ook als een project stopt.
Waarom besteedt de pers jaren later nog steeds aandacht aan een ramp?
Op zaterdagmiddag 13 mei 2000 rond 15 uur breekt brand uit in een vuurwerkopslag in een woonwijk in Enschede. Redacties zijn in het weekend dun bezet. Het kost landelijke media veel tijd om cameraploegen en verslaggevers op te trommelen en naar het oosten van het land af te reizen. Als 's avonds om 22.00 uur de rechtstreekse televisie-uitzending van het Songfestival wordt onderbroken, beseft het publiek in de rest van Nederland pas hoe groot de impact van de ramp is.
In de jaren erna blijven journalisten veel aandacht besteden aan de vuurwerkramp. Eerst jaarlijks en later om de vijf jaar. Dit heet agenda-journalistiek. Redacties maken dan extra veel ruimte vrij voor nieuwe invalshoeken of om reportages met betrokkenen te tonen.
De media-aandacht is 25 jaar later extra groot. Er is een dramaserie en bijna elke mediaorganisatie blikt uitgebreid terug. In het radioprogramma Spraakmakers leggen journalisten Tom Kleyn en Lindsay Mossink uit waarom er zoveel aandacht voor is en welke keuze zij hierin maken:
Zulke blijvende media-aandacht is er ook voor andere rampen met ingrijpende gevolgen in binnen- én buitenland. Zoals voor de Watersnoodramp in 1953 en de Bijlmerramp in 1992. De aanslag van 9/11 in New York en de tsunami in Zuidoost-Azië in 2004. Of voor de kernramp van Tjernobyl in 1986 en de milieuramp in de golf van Mexico in 2010. Daar stroomden vanaf het booreiland Deepwater Horizon door een ontploffing miljoenen liters olie de zee in. Het hele ecosysteem van planten, vissen, vogels. schildpadden, koraalriffen, vogels liep grote schade op.
In het kort:
Een crisis is een ernstige noodsituatie die het leven in een stad of land ernstig ontwricht. Zo'n kritische situatie kan ontstaan door onverwachte gebeurtenissen; zoals een ramp.
Journalisten bepalen welk onderwerp voorrang krijgt boven een ander. Zij doen dat op basis van de nieuwswaarde van een gebeurtenis. Oftewel hoe interessant of belangrijk een gebeurtenis voor ons is.
Hun keuze bepalen ze aan de hand van enkele factoren. Of het belangrijk is voor een (grote) groep mensen. En of we ons in de slachtoffers kunnen herkennen en de ramp dichtbij is.
Andere factoren zijn verder: is het opvallend, verrassend of schokkend en bevat de gebeurtenis drama, emotie of conflict.
Hoewel Gaza ver weg ligt, is het toch iedere dag in het nieuws. Dat komt omdat het in Nederland verschillende groepen raakt: Joden, Palestijnen en bezorgde, protesterende burgers. Ook diplomatieke, historische en economische banden met Israël spelen een rol.
Overstromingen in arme landen ervaren we als gevolg van structurele problemen. Terwijl we zo'n ramp in rijke landen als een acute ramp beleven.
De pers besteedt in de jaren na een grote ramp vaak opnieuw aandacht aan de catastrofe en de gevolgen ervan. Dat heet agenda-journalistiek.
Voorbeelden hiervan zijn ondermeer de Watersnoodramp, de vuurwerkramp, de aanslag op 9/11 of de kernramp in Tjernobyl.
Geraadpleegde bronnen
En je weet het!
Anderen het laten weten?
