Waarom hebben we tradities?

Een foto van volwassenen die aan tafel proosten met Kerst met feestversiering op de achtergrond en lekker eten op tafel.

Waarom hebben we tradities?

Laatste update: 19-12-2025

Kaarsjes aansteken bij een herdenking, taart eten op een verjaardag of ieder jaar meedoen aan de nieuwjaarsduik: we volgen allemaal bepaalde tradities. Ze verbinden ons met anderen, geven betekenis aan belangrijke momenten en bieden ons houvast. In dit artikel ontdek je wat tradities zijn, hoe ze ontstaan en welke rol ze spelen in onze samenleving.

Redacteur: Manon Vonkeman

Wat zijn tradities?

Eigenlijk verklapt de naam al wat tradities zijn. Het woord komt namelijk van het Latijnse trádere, dat ‘overdragen’ betekent. En dat is precies wat we doen: tradities zijn gewoontes en gebruiken die we van generatie op generatie doorgeven. Ze verbinden ons met vroeger, maar veranderen ondertussen ook de hele tijd. Iedereen voegt iets toe, laat iets los of doet het nét even anders. Je komt tradities vaak tegen bij belangrijke religieuze momenten, levensgebeurtenissen, feestdagen en grote gebeurtenissen in een land. 

Bijvoorbeeld:

Een ooievaarsbeeld in een nest in iemands voortuin, met daaronder de kindernaam 'Jan'.
Een ooievaar in de tuin met de naam van het pasgeboren kind, als onderdeel van de Nederlandse traditie om een geboorte feestelijk aan te kondigen.
Foto van de viering van Chinees Nieuwjaar in de stad met een grote draak in Chinatown.
De drakendans en de leeuwendans tijdens de viering van het Chinees Nieuwjaar in de Haagse Chinatown.
Een foto van de viering van Zomercarnaval in Rotterdam. Vooraan in de optocht een vrouw in feestelijke, kleurrijke kleding.
Deelnemers van de straatparade van het Zomercarnaval in Rotterdam, geïnspireerd op het carnaval op de Caribische eilanden.
Verschillende mensen aan tafel pakken dadels uit een schaaltje. Op de tafel staat lekker eten in kommen.
Het is traditie om het vasten tijdens de ramadan te verbreken met het eten van dadels.
Premier Dick Schoof en premier Donald Tusk van Polen steken het Bevrijdingsvuur aan op Bevrijdingsdag
Premier Dick Schoof en premier Donald Tusk van Polen steken het Bevrijdingsvuur aan op Bevrijdingsdag op 5 mei.
Een schooltas hangt aan een Nederlandse vlag, die aan een huis is bevestigd.
In Nederland is het traditie om een tas aan de vlag te hangen wanneer je geslaagd bent en je diploma krijgt.
Een glas in folie gewikkeld met daarboven een schoen van iemand die op het punt staat het glas kapot te trappen.
Bruiloften gaan vaak samen met veel tradities. Bij een Joodse bruiloft breekt de bruidegom met een schoen een in doek gewikkeld glas, wat symboliseert dat het huwelijk goede en slechte tijden kent.
Een paar kinderschoenen met wortels erin. Ernaast een brief voor Sinterklaas en pepernoten.
Een gezette schoen met wortels voor het paard van Sinterklaas, passend bij de Nederlandse traditie waarbij kinderen hun schoen klaarzetten in de hoop dat Sinterklaas en zijn pieten er 's nachts een kleine verrassing in achterlaten.
Een vrouw in rode kleding krijgt henna met een muntje in haar hand
Voor de bruiloft wordt in sommige culturen een henna-ceremonie gedaan, waarop vrouwelijke familieleden en vrienden henna aanbrengen bij de bruid.

Tradities gaan vaak hand in hand met rituelen. Dat zijn handelingen met een symbolische betekenis, die we meestal op een vaste manier uitvoeren. Denk aan een kaarsje aansteken bij een herdenking of een oranjetompouce naar binnen werken op Koningsdag. Vaak hebben we veel meer tradities en rituelen dan we zelf doorhebben: van hoe we verjaardagen vieren tot de manier waarop we het nieuwe jaar inluiden. Sommige zie je terug over de hele wereld, terwijl andere alleen binnen jouw familie of vriendengroep een ding zijn. 

Hier zie je een aantal voorbeelden:

Carnaval is al eeuwenlang een volksfeest dat in Nederland vooral onder de grote rivieren wordt gevierd. Voor veel mensen is het feest niet compleet zonder de indrukwekkende praalwagens. Bekijk op NPO Start de hele aflevering.

Sinds 1960 trapt een groep fanatiekelingen het nieuwe jaar af met een nieuwjaarsduik in zee. Hier zie je hoe dat er in 1970 in Zandvoort aan toeging. 

Op Aruba, Bonaire en Curaçao vindt elk jaar het tumba-festival plaats, waarbij hét carnavalsnummer van dat jaar wordt gekozen. De winnaar wordt Tumbakoning of -koningin. Bekijk op NPO Start de hele uitzending.

Op verschillende plekken in Nederland is elk jaar een optocht met indrukwekkende wagens die versierd zijn met bloemen. Hier zie je beelden van het bloemencorso in Aalsmeer in 1950.

Jaarlijks vieren hindoes over de hele wereld Holi, meestal rond maart. "Holi is het feest van kleur en gelijkheid." De hele aflevering bekijk je op NPO Start.

In delen van Nederland wordt elk jaar op 11 november Sint-Maarten gevierd, waarbij kinderen zingend en met lampionnen langs de deuren gaan in ruil voor snoep (of fruit). In Utrecht wordt het feest al sinds de middeleeuwen gevierd.

Elk jaar vindt op Aruba de Dande di Aruba plaats, een traditie waarbij muzikanten langs de deuren gaan om de bewoners de beste wensen voor het nieuwe jaar over te brengen.

In mei of juni is het in verschillende vissersplaatsen Vlaggetjesdag, waarop de vissersschepen worden versierd met kleurrijke vlaggen. Ooit is het waarschijnlijk begonnen om te vieren dat de schepen vertrekken om naar haring te vissen. 

Hoe ontstaan, veranderen en verdwijnen tradities?

Er is niet één manier waarop tradities ontstaan. Een deel van onze tradities komt voort uit religie. Denk bijvoorbeeld aan het christelijke dopen van een kind na de geboorte, samen Eid al-Fitr (Suikerfeest) vieren na de islamitische ramadan of een lichtje aansteken bij het Joodse Chanoeka. Ook historische gebeurtenissen kunnen uitgroeien tot een traditie. In verschillende Nederlandse steden vieren ze bijvoorbeeld het ontzet: de dag waarop de stad is bevrijd van de Spanjaarden in de 16e eeuw. Een ander voorbeeld is de herdenking van Keti Koti op 1 juli, de dag waarop Nederland de slavernij afschafte. 

Tijdens Keti Koti wordt speciale traditionele kleding gedragen, Mildred Braam vertelt er hier van alles over. De hele aflevering kan je bekijken op NPO Start.

Veel tradities ontstaan ook gewoon omdat we iets leuk of betekenisvol vinden. Zodra we die gewoontes blijven herhalen, kunnen ze uitgroeien tot een traditie. Bijvoorbeeld als je tijdens een feestdag altijd hetzelfde familierecept maakt. En het kerstpakket is bijvoorbeeld ook ontstaan in de 19e eeuw op zo’n manier. Op Tweede Kerstdag mochten knechten van boeren naar huis om zelf Kerst te vieren. Daarvoor kregen ze vaak een mand met lekker eten mee. Dat sloeg aan en werd overgenomen door andere bedrijven, zoals winkels. En daaruit is uiteindelijk het kerstpakket ontstaan.

De oorsprong van verschillende tradities:

Koningsdag is ooit begonnen als Prinsessedag, voor de verjaardag van de toen 5-jarige prinses Wilhelmina. Het werd aan het einde van de zomer gevierd. Bekijk op NPO Start alle afleveringen van Oranje boven (MAX) terug.

Tegenwoordig zie je de kerststal rond de kerstdagen op veel plekken staan, bijvoorbeeld klein onder de kerstboom of groot naast de kerk. Maar sinds wanneer doen we dat eigenlijk? Bekijk op NPO Start de hele aflevering van Kruispunt (KRO-NCRV).

Sinds de jaren 80 versieren Nederlandse bloemen elk jaar het Sint-Pietersplein in Vaticaanstad voor Pasen en zegt de paus vaak in het Nederlands "Bedankt voor de bloemen". 

Het is lang niet altijd bekend waar een traditie nou precies vandaan komt. Soms zijn ze al eeuwenoud, maar dat hoeft niet. Veel tradities zijn bijvoorbeeld pas in de 19e eeuw of na de Tweede Wereldoorlog ontstaan. We kiezen constant dingen uit, passen ze aan of bedenken nieuwe vormen. Soms doen we dat bewust, maar vaak gaat het ook vanzelf. We herhalen vooral de gebruiken die goed voelen of een bijzondere betekenis voor ons hebben. 

Vrienden en familie knuffelen elkaar en geven elkaar cadeaus tijdens de viering van het Offerfeest in huis.
Vrienden en familie geven elkaar cadeaus tijdens de viering van het Offerfeest. Deze islamitische feestdag is een van de belangrijkste feesten voor moslims.
 © ANP

De aanpassingen hebben ook veel te maken met hoe de samenleving verandert. Migratie, nieuwe gewoontes, globalisering, toerisme en (social) media kunnen onze tradities veranderen. Ook verdwijnen of veranderen ze soms gebruiken omdat ze niet meer passen bij onze ideeën over bijvoorbeeld inclusiviteit, gezondheid of het klimaat. Tegelijkertijd houden we vaak wel vast aan herkenbare onderdelen uit het verleden, waardoor iets nieuws toch vertrouwd blijft voelen. Na kritiek en discussie is de hulp van Sinterklaas, Zwarte Piet, bijvoorbeeld niet helemaal verdwenen, maar omgetoverd tot roetveegpiet. 

In de video’s hieronder zie je meer over een paar tradities waar (soms) discussie over is:

Terwijl heel Nederland in het teken staat van Sinterklaas, wordt op Ameland Sunneklaas gevierd. Een Amelander vertelt wat er wordt gevierd en reageert op de kritiek die de traditie krijgt van buiten Ameland. 

In Boxmeer gaat carnaval samen met 'Metworstmaandag'. Een traditie waarbij ongetrouwde mannen die geboren zijn in Boxmeer tegen elkaar racen ter paard. Sommigen vragen zich af of vrouwen in de toekomst niet ook mee moeten kunnen doen.

Met Pasen zijn er vooral in het noorden en oosten van Nederland overal paasvuren te vinden. De een geniet er volop op van, terwijl de ander kritiek heeft op de gevolgen van de vuren voor de gezondheid, luchtkwaliteit en natuurgebieden.

Rond de pinksterdagen wordt elk jaar Kallemooi gevierd op Schiermonnikoog, waarbij een haan drie dagen met eten en drinken in een mand bovenaan de mast hangt. Maar de traditie krijgt ook kritiek.

Wat is de rol van tradities in ons leven?

Tradities spelen op allerlei manieren een rol in onze samenleving. Een van de belangrijkste is dat ze zorgen voor verbondenheid. Als je samen steeds dezelfde momenten, gebaren of feesten deelt, brengt dat mensen vaak dichter bij elkaar. Niet verrassend dus dat tradities vaak ook belangrijk zijn voor onze identiteit. Ze laten zien bij welke groep je je thuis voelt, wat je belangrijk vindt en hoe je naar de wereld kijkt. Nationale feestdagen, lokale gebruiken of rituelen binnen een geloofsgemeenschap vormen samen een soort gedeeld verhaal. 

Een paar voorbeelden van hoe tradities verbondenheid en identiteit versterken:

In Nederland gaan veel gezinnen gourmetten tijdens Kerst, net als de familie Bauer in deze aflevering van Kerst met de Bauers. "Dat geeft mij echt het gevoel van het ultieme familiegeluk." Bekijk alle afleveringen op NPO Start.

Van eind juli tot begin augustus is Pride Amsterdam, een evenement dat de lhbtqia+ gemeenschap in het zonnetje zet, diversiteit en acceptatie stimuleert, en zich inzet voor gelijkheid. AVROTROS doet elk jaar verslag van het evenement.

Sinds de jaren 80 worden er elk jaar enorme vreugdevuren gebouwd en ontstoken op oudejaarsavond in Scheveningen-Dorp en Duindorp, ontstaan uit de traditie om kerstbomen te verbranden. Bekijk de hele uitzending hierover op NPO Start.

Daarnaast helpen tradities ons betekenis te geven aan het leven. Ze markeren belangrijke momenten, zoals geboortes, verjaardagen of afscheid. En ze nodigen uit om daar extra bij stil te staan. De vaste handelingen die erbij horen, kunnen emoties versterken of juist verzachten. Ze geven bovendien een extra laag van betekenis. Zo worden zelfs moeilijke of abstracte dingen, zoals rouw of dankbaarheid, tastbaarder. Veel mensen steken bijvoorbeeld een kaarsje aan om iemand te herdenken. 

Tradities bieden ook houvast, vooral in tijden van verandering. Hun voorspelbaarheid en vaste rituelen geven een gevoel van controle en rust. In tijden waarin de samenleving snel verandert, krijgen tradities dan ook vaak een opleving. Tegelijkertijd verklaart dat ook waarom emoties hoog op kunnen lopen als een traditie wordt aangepast of verdwijnt, zoals bij het Sinterklaasfeest. In de volgende video legt traditiedeskundige Ineke Strouken uit hoe tradities zoals Sinterklaas kunnen veranderen:

“Meestal blijft de kernwaarde hetzelfde, maar wordt de vorm anders," vertelt traditiedeskundige Ineke Strouken. De hele uitzending kijk je op NPO Start.

Toch ervaart niet iedereen tradities op dezelfde manier. Wat voor de één waardevol is, kan bij de ander juist een negatief gevoel oproepen. Je kan je bijvoorbeeld buitengesloten voelen als je eigen gebruiken anders zijn. Of je kan bepaalde tradities ouderwets of beperkend vinden. 

Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 78% van de Nederlanders tradities belangrijk of zelfs heel belangrijk vindt voor de nationale identiteit. Vooral christenen, mensen met een rechtse politieke voorkeur en mensen boven de 40 hechten vaker veel waarde aan tradities. 

Dit artikel is inhoudelijk gecheckt door traditiedeskundige Ineke Strouken.

Een vrijmarkt op een plein tijdens Koningsdag. Er liggen kleden op de grond met allerlei spullen en veel mensen lopen rond.
Tijdens Koningsdag worden door het hele land vrijmarkten gehouden, waar mensen hun spullen verkopen op kleedjes of in kofferbakken.

In het kort:

  • Het woord 'traditie' komt van het Latijnse 'trádere', wat 'overdragen' betekent. Het zijn namelijk gewoontes en gebruiken die we van generatie op generatie doorgeven, met een link naar het verleden.

  • Er is niet één manier waarop tradities ontstaan. Ze ontstaan bijvoorbeeld vanuit religie, historische gebeurtenissen of gewoon omdat we iets leuk of betekenisvol vinden. Zodra we die gewoontes blijven herhalen, kunnen ze uitgroeien tot een traditie.

  • Sommige tradities zijn al eeuwenoud, terwijl andere pas in de laatste eeuwen zijn ontstaan. Bovendien veranderen ze constant, bijvoorbeeld door migratie, (social) media en veranderende ideeën in de samenleving.

  • Tradities spelen op veel manieren een rol in ons leven. Ze kunnen zorgen voor verbondenheid, onze identiteit helpen vormen, betekenis geven aan ons leven en houvast bieden.

Geraadpleegde bronnen

    En je weet het!

    Anderen het laten weten?

    auteur

    Door Manon Vonkeman

    Meer van Manon

    Ook interessant om te weten

    Wil je nog meer?

    Blijf op de hoogte met de
    wekelijkse nieuwsbrief

    Velden met een * zijn verplicht.

    Volg ons op social: