Hoe werkt lobbyen in de politiek?
Hoe werkt lobbyen in de politiek?
Laatste update: 17-12-2025
Voor bijna alles is wel een lobbygroep: queer rechten, roken, zzp’ers. Toch heeft lobbyen nogal een slechte reputatie. Je hoort vaker dat er iets mis gaat bij het lobbyen dan wat die lobby nu eigenlijk is. Hier ontdek je meer over de politieke lobby.
Redacteur: Ronja Boer
Wat is lobbyen?
‘Lobbyen’ betekent het uitoefenen van invloed op politieke besluitvorming door de beslissingen van politici en beleidsmakers te sturen. Iedereen in een maatschappij heeft namelijk verschillende belangen, als de overheid regels invoert die passen bij jouw belangen is dat erg fijn. Invloed kan iedereen uitoefenen door te stemmen op een politieke partij die wil wat jij wil. Maar je belangen kunnen ook op een meer directe manier politiek belangrijk worden. Dat doen groepen met hetzelfde belang door te lobbyen.
Bij Pak de Macht leggen ze uit hoe lobbyen werkt: aan de hand van een potje Stratego. Bekijk de hele uitzending van Pak de Macht hier.
Lobbyen gebeurt in elk land of bestuur, ook in Nederland en de Europese Unie. Het is dus een normaal onderdeel van de politiek. Bijna elk bedrijf, stichting of branchevereniging heeft wel een lobbyist in dienst, die behartigt hun belangen. Met de wensen van een groep gaat de lobbyist naar politici, dat kan een wethouder in de lokale politiek zijn, een Tweede Kamerlid of een minister. Hun doel is om aandacht te krijgen voor die wensen, om uiteindelijk te zorgen dat regels of wetten worden aangepast, ingevoerd of afgeschaft. Zo lobbyen brancheverenigingen voor boeren en landbouw tegen strenge stikstof regels, mede door te demonstreren, omdat dit hun inkomen kan raken [1]. Maar natuur- en milieuorganisaties lobbyen voor manieren waarop Nederland snel minder stikstof uitstoot om de natuur te beschermen [2].
Hoewel lobbyen zo oud is als politiek zelf, wordt de term ‘lobby’ voor het eerst in de 19e eeuw gebruikt. Dan groeit de manier waarop bedrijven en organisaties georganiseerd invloed op politiek probeerden te hebben. Het woord lobby komt van het woord voor de 'gang' in het Engels. In de gangen van het Engelse parlement ontmoetten parlementsleden elkaar om over politiek te praten [3].
Politici hebben te maken met heel veel belangen. Ze moeten op de hoogte blijven van alles dat speelt in de maatschappij, want een politicus maakt keuzes voor het land [4]. Daarom worden er veel ‘kopjes koffie’ gedronken in Den Haag met allemaal verschillende lobbyisten. Als een beleidsmaker jouw belangen meeneemt in de politiek heb je goed gelobbyd. Wanneer er ook echt iets in het beleid wordt aangepast is het doel echt bereikt.
Lobby organisaties worden vooral actief als er verkiezingen aankomen.
Waarom lobbyen mensen?
Over het algemeen zijn er 3 redenen op te lobbyen:
1. Een persoonlijk belang. In dit geval vind je iets persoonlijk belangrijk en wil je daar aandacht voor. Mensen met een persoonlijk belang kunnen zich ook verenigen. In IJsland werd bijvoorbeeld gesproken over een lobby voor mythologische elfjes die daar in de natuur zouden leven. Die mythe leeft daar zo sterk dat er een lobbygroep is die zorgt dat de overheid geen wegen en gebouwen in hun leefgebied bouwen [5]. Of denk aan de fietsersbond. Dat is een vereniging die zich inzet voor fietsersgeluk [6].
2. Een maatschappelijk belang. Dan strijdt een branche, ngo en soms ook een journalist voor iets wat de maatschappij in hun ogen beter zou maken. Amnesty International is bijvoorbeeld een stichting die ook lobbyt om mensenrechten over de hele wereld te verbeteren [7]. Daarnaast hebben leraren een branchevereniging die zich inzet voor beter onderwijs. En er zijn verschillende groepen die willen dat de politiek meer investeert in snelle treinen buiten de Randstad, bijvoorbeeld Initiatiefgroep Lelylijn.
Een aantal voorbeelden van lobbies die in Nederland actief zijn
3. Een economisch belang. Hierbij willen bedrijven dat beleid in hun economische voordeel werkt, dus dat ze meer geld verdienen of kunnen groeien. Dit is waar de meeste mensen aan denken als ze het woord lobby horen. Een bekend voorbeeld is de lobby van bedrijven die fossiele energie verkopen. Zij willen niet dat de Europese Unie geld investeert in hernieuwbare energie [8]. Daar concurreren ze namelijk mee. Deze bedrijven lobbyen dus voor het behoud van fossiele brandstoffen. Of grote techbedrijven, zoals Meta, die graag data van hun gebruikers opslaan. Met gerichte reclames op basis van deze data kan het bedrijf veel geld verdienen. Daarom lobbyt Meta tegen strenge privacyregels in de Europese Unie [9].
Om effectief te lobbyen heb je toegang nodig tot mensen met macht, zoals politici en andere beleidsmakers. Gewone burgers hebben moeilijker toegang tot de politiek dan de CEO van een groot bedrijf. Zo is een vaak gehoord kritiekpunt dat grote bedrijven met economische belangen vaker gehoord worden dan deskundigen of partijen met maatschappelijke en persoonlijke belangen. Ondanks dat lobbyen een onderdeel is van de politiek, is er dus ook kansenongelijkheid [10].
Hoe pak je lobbyen aan?
Voor veel mensen heeft lobbyen een mysterieus randje. Ze denken dat het vooral stiekem in achterkamertjes gebeurt. Maar dat is niet per se waar. Een aantal dingen zijn altijd belangrijk als je lobbyt. Je moet goed op de hoogte zijn van wat er speelt in de politiek en het juiste moment kiezen. Als er bijvoorbeeld net een groot protest tegen stikstofmaatregelen is geweest, is het niet handig om met een idee voor strengere stikstofregels aan te komen. Verder zijn er twee manieren waarop je kunt lobbyen.
Directe lobby
De eerste is de directe lobby. Dat wordt ook wel als de ‘stille lobby’ gezien omdat het vaak minder zichtbaar is. Hierbij bespreken lobbyisten namelijk direct met politici wat zij moeten stemmen in de Tweede kamer. Hoewel het de bedoeling is dat lobbyen transparant is, weten we van deze afspraken lang niet altijd wat er besproken wordt.
Voor directe lobby zijn korte lijntjes met machtige mensen erg handig. Het is veel makkelijker om invloed uit te oefenen op het versoepelen van bouwregels als je de Minister van Volkshuisvesting direct kan bellen. De meest invloedrijke lobbyisten staan heel dichtbij politici. Dit komt mede door de 'politieke draaideur'. Dat houdt in dat een oud-politicus vervolgens lobbyist wordt in hetzelfde veld waarin die ooit het beleid maakte. De lobbyist neemt veel waardevolle contacten en informatie mee uit de tijd dat diegene politicus was. Dit gebeurt best vaak, en daar is veel kritiek op, omdat er belangenverstrengeling kan ontstaan.
Maxime Verhagen (CDA) en Annemarie Jorritsma (VVD) zijn hier voorbeelden van. In de deze video leggen zij uit waarom ze lobbyen en hoe ze dit het beste kunnen doen.
Maxime Verhagen en Annemarie Jorritsma zijn machtige lobbyisten. Ook zij werkten ooit zelf in de politiek. Ze zijn een klassiek voorbeeld van de politieke draaideur.
Indirecte lobby
Naast de directe lobby is er ook indirecte lobby, daarbij wordt niet direct gecommuniceerd met beleidsmakers. Dit is veel breder en wordt vaker als de ‘zichtbare lobby’ gezien, omdat het meer in het openbaar gebeurt.
Bij indirect lobbyen kun je beleidsmakers beïnvloeden door publiekelijk druk uit te oefenen, bijvoorbeeld via de media, om zo je onderwerp belangrijk te maken. Publieke opinie is dus ook belangrijk. Als burgers protesteren laten ze zien dat veel mensen iets belangrijk vinden, wat druk op de politiek zet. Ook dit is dus een manier van lobbyen. Ook media kan een onderwerp onder de aandacht brengen. Denk aan de uitzending van het programma BOOS over de Voice of Holland uit 2022 [11]. Door die uitzending werd aandacht gevraagd voor seksueel overschrijdend gedrag waarna ook het kabinet in de Tweede Kamer een nationaal actieplan aankondigde.
Daarnaast kan je een onderwerp belangrijk maken door beleidsmakers te informeren. Ze krijgen vaak rapporten en onderzoeken op hun bureau met nieuwe informatie over een thema. Bijvoorbeeld dat uit nieuwe cijfers blijkt dat er meer mensen in armoede leven dan eerder. Onderzoekers hopen dan dat armoede weer hoger op de politieke agenda komt.
Ook indirect lobbyen is soms niet transparant. Zo doen lobbyisten ook wel aan vertragen en fake news of framing. Bij Pak de Macht leggen ze aan de hand van voorbeelden uit hoe dat gebeurt.
Bij Pak de Macht leggen ze uit hoe sommige lobbyisten te werk gaan. Bekijk de hele uitzending hier.
Is lobbyen in de politiek slecht?
Lobbyen heeft vaak een negatieve klank, omdat gewone mensen niet zo goed weten hoe het werkt en het niet altijd transparant is. Maar lobbyen is niet per se slecht en het is niet verboden. Dat iedereen zich met de politiek mag bemoeien en op mag komen voor wat zij belangrijk vinden is een belangrijk onderdeel van een gezonde democratie.
Toch is er wel eens kritiek op hoe er gelobbyd wordt in Nederland. Volgens sommigen is lobbyen nu juist niet altijd democratisch, omdat niet iedereen evenveel toegang heeft toch de politieke macht. Zij willen dat lobbyen transparanter en gelijkwaardiger wordt.
Deze deskundige op het gebied van lobbyen ziet dat er soms ongelijkheid is bij het lobbyen.
Er zijn wel regels die ervoor moeten zorgen dat lobbyen eerlijk en goed verloopt. Politici mogen bijvoorbeeld niet zomaar cadeaus aannemen, dat voorkomt dat groepen met veel geld te veel macht krijgen. Daarvoor is er een ‘geschenken register’ waarin Tweede Kamerleden giften van meer dan €50 moeten bijhouden. Politieke partijen moeten ook jaarlijks hun financiële situatie openbaar maken. Maar er zijn ook gevallen bekend waarbij beleidsmakers reisjes, kaartjes voor sportwedstrijden of pakjes sigaretten krijgen van lobbyisten [12]. Er is namelijk in de praktijk weinig controle op het registreren van de giften.
Nederland heeft ook een lobbyregister [13]. Daarin wordt bijgehouden wanneer politici en lobbyisten elkaar ontmoeten, dat zorgt voor transparantie. Maar het register is niet verplicht in Nederland, zoals in veel andere landen, en ook het Europese Parlement [14]. Veel Nederlandse politici houden het register dus niet goed bij. Sommige politici zijn voor een verplicht lobbyregister waarin openbare agenda’s goed worden bijgehouden. Slechts ongeveer 20% van de Kamerleden doet dit ook.
Politici Laurens Dassen en Pieter Omtzigt zetten zich in voor een lobbyregister.
Lobbyen is op zichzelf dus niet slecht. Je kan het niet afschaffen, mensen zullen altijd buiten het parlement over politiek praten. En het kan een goede manier om meer vertrouwen in de overheid te creëren en democratie te bevorderen. Daarvoor zijn wel duidelijke regels en openheid nodig die er in Nederland nog niet zijn.
In het kort:
Lobbyen is het invloed uitoefenen of politieke besluitvorming, door beleidsmakers te laten weten wat belangrijk is. Dat gebeurt overal en in elk bestuur.
Lobbyen wordt meestal gedaan door lobbyisten, die werken dan voor een groep of bedrijf.
Lobbyen gebeurt voor een persoonlijk, maatschappelijk of een economisch belang.
Een hechte band met politici is handig als je wil lobbyen. Daardoor is het niet altijd eerlijk, omdat niet iedereen toegang heeft tot mensen met macht.
Ook door media aandacht of demonstraties kan je lobbyen, omdat dat druk legt op beleidsmakers.
In Nederland zijn niet hele strenge regels rondom lobbyen. Daardoor is de politiek niet altijd transparant.
Geraadpleegde bronnen
En je weet het!
Anderen het laten weten?
