Hoe leven arbeiders in 19e-eeuwse Nederlandse steden?

Door de groei van de industrie in de 19e eeuw is er in en rond de steden meer werk. Daardoor trekken steeds meer mensen van het platteland naar de stad. Het werk dat ze daar vinden is vaak zwaar en de omstandigheden zijn slecht. Toch valt er meestal meer te verdienen dan met het losse seizoenswerk op het platteland.

Al die nieuwe inwoners hebben ook een plek nodig om te wonen. Maar er zijn lang niet genoeg huizen. De woningnood is groot en de prijzen schieten omhoog. Huiseigenaren maken daar gebruik van door binnenplaatsen en tuinen vol te bouwen met goedkope woningen. Ook schuren en stallen worden met planken opgedeeld in aparte kamers. 

Soms wonen er wel 10 tot 12 gezinnen dicht op elkaar in zulke gebouwen. Achter de mooie gevels van de stad ontstaan zo hele krottenwijken. Een groot deel van de inwoners woont hier meerdere generaties lang.

Het leven in de stegen en krotten is slecht voor de gezondheid. Veel belangrijke voorzieningen ontbreken. In de woningen hangt rook van petroleum en turf die mensen en fabrieken gebruiken om te stoken. Ook is er veel stank. Vuilnis en ontlasting worden soms maar één keer per week opgehaald of verdwijnen in de gracht.

Met datzelfde vieze grachtwater wassen mensen zichzelf en hun voedsel. Soms gebruiken ze het zelfs als drinkwater. Veel huizen hebben namelijk geen eigen watervoorziening. Ook halen veel bewoners grondwater bij een pomp in de buurt. Maar ook dat water is vaak sterk vervuild.

De krottenwijken worden daardoor plekken waar ziektes als cholera en tyfus zich makkelijk kunnen verspreiden. Voor veel arbeiders en hun gezinnen is het leven dan ook hard. Ze moeten vechten om rond te komen en te overleven. Ook de babysterfte is hoog. Veel kinderen overlijden al kort na hun geboorte.

Uiteindelijk leiden drie grote uitbraken van cholera in de 19e eeuw in Amsterdam tot het besef dat er iets moet gebeuren: er komt riolering. Meer daarover ontdek je in dit artikel: Hoe zorgde de wc voor een revolutie in hygiëne?