Waarom is Nederland zo vlak?
De ligging van Nederland
Een van de redenen dat Nederland zo vlak is, is dat er geen ophopingen in de grond ontstaan. Dat heeft te maken met platentektoniek. Platentektoniek houdt in dat de is opgedeeld in allemaal losse aardplaten die altijd in beweging zijn. Aardplaten kunnen langs elkaar schuiven, tegen elkaar botsen, onder elkaar duiken of uit elkaar bewegen. Wanneer twee platen tegen elkaar stromen, ontstaan er langzaamaan bergen en heuvels doordat de aardkorst door superveel druk omhoog wordt geduwd.
Door stromingen onder de aardkorst worden aardplaten heel langzaam meegetrokken. Dat proces heet platentektoniek en gebeurt al miljoenen jaren. Bekijk de volledige aflevering op NPO Start.
De plaat waar Nederland op ligt heet de Euraziatische plaat. Deze plaat beweegt langzaam weg van de Noord- Amerikaanse plaat. Omdat Nederland niet aan de rand van een aardplaat ligt, ontstaan hier geen nieuwe bergen door dat soort botsingen. De oude heuvels die hier vroeger lagen, sleten door miljoenen jaren langzaam af en zakten steeds verder weg. Tegenwoordig liggen deze oude gesteentelagen 500 tot 1.000 meter onder de huidige grond.
IJstijden en bodemdaling
Om de vorming van het Nederlandse landschap te begrijpen moet je vele duizenden jaren terug de tijd in naar een lange periode die we het Pleistoceen noemen. Tijdens het wisselden koude ijstijden en warmere perioden elkaar af. In sommige ijstijden groeien in Noord-Europa enorme ijskappen: dikke, zware massa’s landijs. Dit landijs bereikt Nederland een paar keer. In de voorlaatste ijstijd komt het ijs ongeveer tot de lijn Haarlem-Nijmegen. Door de kracht van deze enorme massa ijs worden oudere lagen zand en grind opzij en omhooggeduwd. Een ijskap is namelijk zo groot en zwaar dat de bodem eronder langzaam kan zakken.
Aan de rand van zo’n ijskap kan de bodem juist iets omhoogkomen, alsof je op een matras drukt. Als het ijs later smelt, verandert die druk opnieuw. Gebieden die onder het ijs liggen kunnen dan langzaam omhoog veren. Terwijl het gebied eromheen juist kan dalen. Voor Nederland is dat belangrijk, omdat ons land dicht bij de rand van vroegere ijskappen lag en daardoor na de ijstijd de bodem daalt.
Ook rivieren hebben Nederland sterk gevormd. In het Pleistoceen is Nederland namelijk vooral ook een rivierenland. Rivieren zoals de Rijn en de Maas voeren zand, klei en grind aan. Dat losse materiaal heet . In lage gebieden blijft dit sediment liggen, waardoor delen van Nederland worden opgevuld en daardoor vlakker worden. Onze bodemdaling gaat tegenwoordig nog steeds door, maar niet overal even snel en niet overal om dezelfde reden.
Veen en menselijke invloed
Naast de natuurlijke processen hebben mensen ook invloed op het Nederlandse landschap. We hebben het landschap aangepast voor landbouw en om er te wonen. Door bijvoorbeeld sloten te graven en water weg te pompen. Eerst gebeurt dat met molens en later met .
Watermolens zijn van grote invloed op ons landschap. Nederland staat bekend als een land waar wij ons eigen land maken. In de video zie je hoe dat werkt, wil je de volledige aflevering kijken kan dat op de site van Het Klokhuis.
Deze aanpassingen hebben grote gevolgen voor veengebieden, waar Nederland er veel van heeft. Veen is een zachte bodemsoort die uit dode plantenresten ontstaat. Als het veen nat blijft, is de bodem stevig. Maar wanneer veen uitdroogt, krimpt het en zakt de bodem langzaam naar beneden. En omdat mensen dus water wegpompen, wordt de bodem droger. Hierdoor verdwijnen kleine heuveltjes en wordt het Nederlands landschap nog vlakker. Ook daalt onze bodem hierdoor steeds meer. Bodemdaling brengt veel risico's met zich mee zoals in de volgende video wordt uitgelegd.
Door het ontginnen van veengebieden is ons land steeds lager komen te liggen. Dit heeft grote gevolgen, zoals risico's op overstromingen. Meer hierover weten? Bekijk de hele aflevering van De Kennis van Nu op NPO Start.
Al deze processen samen, dus platentektoniek, ijstijden, natuurlijke bodemdaling en menselijke invloed, hebben samen het Nederlandse landschap gevormd dat we vandaag de dag kennen.
Factoren zoals platentektoniek, ijstijden en menselijke invloed hebben samen het Nederlandse landschap gevormd.
Een van de redenen dat Nederland zo vlak is, is dat er geen bergen ontstaan. Bergen ontstaan vaak ook op plekken waar dat aardplaten tegen elkaar botsen, vooral bij de rand. Maar Nederland ligt niet aan de rand van een aardplaat.
Ook een grote ijskap heeft het landschap vlakker gemaakt. Er ontstonden rivieren die sediment meenamen. Dat sediment vulde de 'dalen' in het landschap op, waardoor het gebied waar Nederland ligt nog vlakker werd.
In Nederland hebben we veel water afgevoerd voor bescherming tegen overstromingen, landbouw en om er te wonen. Dit gebeurt onder andere met watermolens. Alleen zorgde en zorgt het afvoeren van water ervoor dat de ondergrond (vaak veen) droog wordt en daardoor inzakt. Hierdoor daalt de bodem ook mee.
