Hoeveel macht heeft de minister-president?
Hoeveel macht heeft de minister-president?
Laatste update: 15-12-2025
De minister-president is misschien wel het bekendste gezicht van de Nederlandse politiek. We zien de premier in het Torentje, op internationale bijeenkomsten en elke vrijdag na de ministerraad voor de camera. Maar of de minister-president ook echt veel macht heeft, leggen we in dit artikel uit.
Redacteur: Manon Vonkeman
Hoeveel macht heeft de minister-president op papier?
De Nederlandse minister-president, ook wel premier genoemd, is op papier niet heel machtig vergeleken met leiders van andere landen. In onze Grondwet staat alleen dat je als premier voorzitter bent van de ministerraad. Dat is een overleg waarin alle ministers en staatssecretarissen elke vrijdag praten over de plannen van de regering. Als minister-president stel je onder andere de agenda vast, leid je het overleg en moet je zorgen dat er samenhangende plannen komen.
“Ik moet ervoor zorgen dat het kabinet het eens wordt over alle besluiten,” vertelt oud-premier Mark Rutte in Het Klokhuis.
Je bent ‘primus inter pares’: eerste onder gelijken. Dat betekent dat jouw stem evenveel telt als die van elke andere minister. Je kan dus niet zomaar een voorstel doordrukken omdat jij ‘de baas’ zou zijn. Alle ministers maken samen beslissingen en zijn samen verantwoordelijk voor de plannen.
Je mag eigenlijk niks in je eentje beslissen. Zo mag je geen wet blokkeren als je het er niet mee eens bent. Ook mag je niet zelf ministers benoemen of ontslaan. Wel kan je druk uitoefenen en bijvoorbeeld het advies geven aan een minister om ontslag te nemen. Verder is voor de plannen altijd een meerderheid nodig. In Nederland betekent dat in de praktijk eigenlijk altijd dat je steun moet hebben van meerdere partijen in de Eerste en Tweede Kamer om je plannen uit te kunnen voeren.
“Je bent een deel van de bemanning," vertelt oud-premier Wim Kok. Bekijk het hele interview van Kijken in de ziel terug op NPO Start.
Daarnaast ben je de minister van Algemene Zaken. Dat is het hoofd van het ministerie van Algemene Zaken. Je kan natuurlijk niet alles in je eentje doen, dus ondersteunt dat ministerie je bij je taken als minister-president. De Rijksvoorlichtingsdienst valt bijvoorbeeld onder dit ministerie. Oud-secretaris-generaal van Algemene Zaken, Paul Huijts, vertelt in de volgende video wat het ministerie allemaal doet:
Zonder het ministerie van Algemene Zaken krijgt de premier niks gedaan. Hele uitzending zien? Klik dan hier.
De premier en het koningshuis
De ministers zijn verantwoordelijk voor alles wat de koning zegt of doet in zijn officiële functie, niet de koning zelf. Als de Kamer vragen heeft over gedrag van de koning, dan moet een minister dit dus ook uitleggen. In de praktijk is dit vaak de minister-president. Daarnaast heb je als minister-president ook wekelijks een gesprek met de koning. Benieuwd naar de rol en macht van de koning? Bekijk dan dit verhaal.
Ook buiten Nederland heb je als minister-president een belangrijke rol. Zo ben je lid van de Europese Raad, een overleg tussen alle regeringsleiders van de Europese Unie (EU). De Europese Raad komt minimaal 4 keer per jaar samen. Tijdens zo'n overleg praten de regeringsleiders over allerlei belangrijke onderwerpen, zoals migratie en asiel, klimaat, veiligheid en de euro. Ze maken geen wetten, maar bepalen wel de grote lijnen van het beleid van de EU en beslissen wat de belangrijkste onderwerpen zijn. Als premier heb je veel invloed op wat Nederland in zulke overleggen inbrengt. Maar wat je allemaal zegt, moet je wel verantwoorden in de Tweede Kamer. Je kan dus niet zomaar zeggen wat je wil.
Bij andere internationale bijeenkomsten speel je als minister-president meestal ook een hoofdrol. Denk bijvoorbeeld aan topontmoetingen van de Verenigde Naties (VN) en de NAVO. Maar ook aan staatsbezoeken en overleg met andere landen, bijvoorbeeld over samenwerkingen.
Oud-premiers over ontmoetingen met andere wereldleiders:
Hoe machtig is de minister-president in de praktijk?
In de praktijk kan je best veel invloed hebben. Je zit namelijk in een positie waar iedereen naar kijkt. Niet omdat dat officieel moet, maar omdat iedereen wil weten wat jouw mening is. Ministers, Kamerleden, ambtenaren en journalisten houden jou allemaal in de gaten. Zowel binnen Nederland als buiten Nederland ben je namelijk hét gezicht van ons land en van het kabinet.
Na elke ministerraad moet je bijvoorbeeld een persconferentie en interview houden. En in de Tweede Kamer vertel je regelmatig over de gemaakte keuzes. Daarnaast ben je veel buiten de deuren van het Binnenhof te vinden. Je gaat bijvoorbeeld naar herdenkingen en officiële ceremonies, opent bedrijven en instellingen, en bezoekt scholen, sportverenigingen en buurten om met burgers in gesprek te gaan.
Een aantal voorbeelden:
Daarnaast heb je door je rol als minister van Algemene Zaken veel controle over de informatiestromen. Je krijgt veel informatie over allerlei onderwerpen én je hebt invloed op de manier waarop die informatie vervolgens met het publiek of andere partijen wordt gedeeld.
Verder speelt mee dat je als minister-president meestal de leider bent van de grootste coalitiepartij. Dat hoeft niet, maar is in de praktijk meestal wel zo. Daardoor luisteren andere partijen net iets beter naar wat jij wil. Je bent namelijk niet alleen premier, maar ook iemand met veel politieke macht binnen de coalitie. In 2024 wordt Dick Schoof de eerste partijloze premier van Nederland sinds 1918, wat het erg moeilijk voor hem maakt:
Twee deskundigen leggen uit waar het gebrek aan macht bij Schoof volgens hen mee te maken heeft. Bekijk hier het hele item van Nieuwsuur.
In crisistijd of als er iets groots gebeurt, zoals een grote ramp, pandemie of een oorlog in Europa, ben je nog zichtbaarder en krijg je vaak meer ruimte. Nederland heeft dan namelijk behoefte aan één duidelijk verhaal. Je ziet vaak dat ministers in zo’n periode wat meer naar de premier toeschuiven, zodat het land niet vijf verschillende boodschappen krijgt te horen.
Ook hoe je optreedt buiten Nederland kan je macht versterken. Door relaties op te bouwen met andere regeringsleiders, gaan ze jou vertrouwen. En daardoor kan je vaak makkelijker steun krijgen voor Nederlandse plannen. De ‘gunfactor’ is dan groter. Een minister-president die bijvoorbeeld goed ligt bij de EU kan dus meer gedaan krijgen dan eentje die iedereen voor het hoofd stoot.
In je contact met anderen spelen je persoonlijkheid en leiderschapsstijl een belangrijke rol. Een premier die rustig blijft, goed luistert en handig kan schakelen, krijgt vaak veel voor elkaar. Een premier die snel botst of slecht communiceert, raakt juist snel invloed kwijt. De functie is hetzelfde, maar de hoeveelheid invloed verschilt per persoon. Oud-premier Mark Rutte stond bekend om zijn grote 'gunfactor':
Politicoloog Julia Wouters vertelt over oud-premier Mark Rutte: “Het is onmogelijk om een hekel aan hem te houden.” Bekijk de hele aflevering van Dit is Nederland over het afscheid van Rutte hier terug.
Als minister-president heb je in de praktijk dus vaak veel macht, maar je mag niet zomaar van alles in je eentje beslissen.
In het kort:
De minister-president is voorzitter van de ministerraad, minister van Algemene Zaken, en lid van de Raad van Europa. Ook ben je hét gezicht van Nederland.
Op papier heeft de minister-president niet heel veel macht, het gaat dan om ‘formele macht’. Je kan bijvoorbeeld geen wetten blokkeren of ministers ontslaan. Je stem telt evenveel als die van andere ministers.
Maar in de praktijk kan de macht van de minister-president toch best groot zijn. Dit heet ‘informele macht’. Dit hangt onder andere af van persoonlijkheid, ervaring, politieke steun, en zichtbaarheid.
Geraadpleegde bronnen
En je weet het!
Anderen het laten weten?
