Wat doet XTC met je?

MDMA is de werkzame stof in een XTC-pil. De drug wordt vooral in het nachtleven gebruikt om in een euforische stemming te komen en lang door te kunnen dansen. MDMA staat voor 3,4-methyleendioxymethamfetamine. Het kan worden gebruikt in de vorm van poeder, pil of kristal. Het middel staat sinds 1988 op de harddrugslijst van de Nederlandse Opiumwet.

Nederland is een van de grootste producenten van XTC ter wereld. Bij de productie komt chemisch afval vrij met gevaarlijke stoffen. Zoals zwavelzuur, zoutzuur, aceton en methanol. Dat afval wordt vaak gedumpt in de natuur, op een industrieterrein, in het riool of in open water. Of het wordt in gestolen auto's of busjes geladen, die ergens worden achtergelaten. Dat levert gevaarlijke situaties op en het opruimen kost bakken met geld.

In 1912 zoekt de Duitse geneesmiddelenfabrikant Merck naar nieuwe medicijnen. Een van de stoffen die het bedrijf ontwikkelt, is MDMA. In 1914 krijgt Merck er een patent op. Maar ze brengen het middel niet op de markt. Begin jaren 60 bedenkt de Amerikaanse chemicus Alexander Shulgin nieuwe manieren om MDMA te maken. Vanaf de jaren 70 gebruiken sommige psychotherapeuten de stof tijdens therapieën. Volgens hen helpt MDMA mensen om makkelijker te praten over hun gevoelens. 

MDMA wordt uiteindelijk vooral bekend als werkzame stof in de partydrug Ecstacy (XTC). In de jaren 80 duikt de drug op in het nachtleven, tegelijkertijd met de opkomst van een nieuwe muziekstijl: house. Gebruikers vinden XTC de ideale feestdrug: je kan er uren mee dansen en voelt je energiek en vrolijk.

Rond 1985 brengen aanhangers van de Bhagwan-beweging de drug naar Amsterdam. Tijdens de ‘Summer of Love’ in 1988 wordt daar het eerste housefeest gegeven: ‘Disco-Hippies-on-Acid’. House en XTC zijn razendpopulair. In november van dat jaar wordt MDMA verboden in Nederland.

Je begint het effect van MDMA te voelen na ongeveer 30 tot 60 minuten. Dit verschilt per persoon en hangt er ook van af hoe vol je maag is. Er komt in één klap een grote hoeveelheid serotonine vrij in je hersenen. Serotonine beïnvloedt onder andere je stemming. Daardoor krijg je vaak een blij, warm en gelukkig gevoel.

Ook geluid komt intenser binnen en veel gebruikers voelen zich energieker en socialer. Praten gaat makkelijker en je voelt je meer verbonden met mensen om je heen. Je kan meer behoefte hebben aan lichamelijk contact, zoals knuffelen. Daarom wordt XTC ook wel de hug drug of love drug genoemd. Ook stijgen je hartslag en lichaamstemperatuur. Langzaamaan ebt het gevoel weg. Dit duurt ongeveer 4 tot 6 uur. 

Verder kan je door MDMA een droge mond krijgen en moeite hebben met eten, plassen en slapen. Ook kunnen je kaken stijf worden en pupillen groter. Door spierspanning en veel bewegen, kan je daarnaast last krijgen van spierpijn. Na gebruik voelen veel mensen zich leeg, geïrriteerd of somber. Dit staat bekend als een dip. Het wordt ook wel de 'dinsdagdip' genoemd, omdat mensen het middel vaak in het weekend gebruiken en de dip op dinsdag dan het ergst is. Deze dip ontstaat doordat de serotoninevoorraad in je hersenen laag is. Je lichaam moet deze eerst weer aanvullen. Een hoge dosering en vaak gebruiken kunnen deze klachten verergeren.

Net als elke drug brengt ook MDMA risico's met zich mee. Zo kan je een tijd angstig en in jezelf gekeerd raken. Daarnaast kan het combineren van XTC met alcohol je hoofdpijn, misselijkheid en een grotere kater bezorgen. Ook de kans op andere psychische problemen wordt dan groter. Na gebruik kan je je vaak nog minder herinneren van de avond dan wanneer je beide middelen afzonderlijk gebruikt. 

Hoe vaak het misgaat door XTC, is lastig te zeggen. We houden in Nederland namelijk niet precies bij hoeveel incidenten er zijn. Van de drugsincidenten die wel worden geregistreerd, heeft ruim een kwart te maken met XTC. Vaak gaat het dan om mensen die alleen XTC hebben gebruikt en geen andere drugs. In 89% van de gevallen gaat het om vergiftiging, ook wel intoxicatie genoemd. Dat betekent dat er te veel MDMA in je lichaam zit en dat je daardoor klachten hebt. Je kan je bijvoorbeeld misselijk, duizelig of angstig voelen. Meestal gaat het om lichte klachten die snel overgaan.

Toch kan het ook ernstig misgaan. XTC kan bijvoorbeeld leiden tot oververhitting, hartproblemen, een slecht werkende lever of nieren, of een watervergiftiging. Een watervergiftiging heeft meerdere oorzaken. Je kan niet meer vertrouwen op de signalen van je lichaam, zoals je dorstgevoel. Daarnaast activeert MDMA het antidiuretisch hormoon in je hersenen, het anti-plashormoon. Daardoor houden je nieren meer vocht vast. Met als gevolg dat je minder of helemaal niet plast.

Als je ondertussen wel veel water drinkt, kan er een watervergiftiging ontstaan. Door het teveel aan vocht stroomt er dan verdund bloed door je lichaam. Dat bevat minder natrium (zout). Om de hoeveelheid zout in je lichaamscellen te herstellen, stroomt het water uit je bloed daarheen. Hierdoor zwellen je cellen op. Bij je schedel kan dit problemen geven, omdat je schedel niet meegeeft. Daardoor kunnen zwellingen leiden tot een verhoogde druk op je hersenen (hersenoedeem). Hetzelfde kan in je longen gebeuren (longoedeem). Door te veel vocht in je longen kan je kortademig worden en stikken.

In zeldzame gevallen overlijden mensen aan de gevolgen van XTC-gebruik. Om hoeveel mensen het precies gaat, is niet bekend. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (het CBS) houdt dat niet apart bij. Tussen 2014 en 2024 overleden minstens 121 mensen door psychostimulantia. Dat is een groep drugs waar XTC onder valt. 

Over de gevolgen van XTC op de lange termijn weten onderzoekers nog niet veel. Er zijn aanwijzingen dat langdurig gebruik sommige hersenfuncties kan verstoren, zoals je geheugen, concentratie en stemming. 

Vanaf ongeveer 2010 is de hoeveelheid MDMA in pillen flink omhoog gegaan. Pillen met een hoge dosering MDMA vergroten de risico's. Ook zitten er soms andere stoffen dan MDMA in XTC. Dat worden 'vervuilde' pillen genoemd. Je kan XTC daarom voor gebruik laten testen. Als de pil een bekende kleur of opdruk heeft, betekent dit namelijk niet dat de inhoud ook hetzelfde is.

Is MDMA verslavend?
Weinig mensen melden zich bij een verslavingskliniek met XTC als hoofdprobleem. De lichamelijke verslavingskans bij MDMA is erg klein. De meeste mensen kunnen zonder veel moeite stoppen en je wordt niet ziek als je opeens stopt met het gebruik. Wel willen veel gebruikers vaker XTC gebruiken na de eerste keer. Als je het vaak achter elkaar gebruikt, wordt het effect van de drug minder. Je kan dan op jacht gaan naar een high en een hogere dosering willen gebruiken. Maar dat helpt niet terwijl de risico's wel toenemen. MDMA kan wel geestelijk verslavend zijn. Dat betekent dat je denkt dat je het nodig hebt om je goed te voelen. Je vindt een feestje of avondje uit bijvoorbeeld niet meer leuk zonder XTC te gebruiken.