Wat is artikel 5 van de NAVO?
Wat is artikel 5 van de NAVO?
Laatste update: 30-03-2026
Een aanval op één, is een aanval op allemaal. Dat is een van de belangrijkste afspraken van de NAVO en staat in artikel 5 van het verdrag. De NAVO is een militaire samenwerking tussen 32 Europese en Noord-Amerikaanse landen, waaronder Nederland. Hier lees je wat artikel 5 precies inhoudt.
Redacteur: Manon Vonkeman
De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO, of NATO in het Engels) bestaat sinds 1949. De leden willen samen zorgen voor vrijheid en veiligheid in alle NAVO-landen. Met als idee: samen sta je sterker en word je minder snel aangevallen. Om dit te bereiken hebben ze een verdrag gemaakt dat bestaat uit 11 artikelen. Artikel 5 is de bekendste en wordt vaak gezien als de kern van de NAVO. Hierin staat dat een aanval op één van de leden wordt gezien als een aanval op álle NAVO-landen. Ze hebben de plicht om elkaar dan te helpen.
Artikel 5 geldt bij een ‘gewapende aanval’ op een NAVO-land. Maar er staat niet in het verdrag wat daar precies onder valt. Daarom overleggen de NAVO-landen samen per geval of het gaat om een ‘artikel 5-situatie’. Eén drone die wordt neergehaald of een raket die per ongeluk in een NAVO-land terechtkomt, zal niet meteen leiden tot het inschakelen van het artikel. Volgens deskundigen moet het iets ernstigs zijn wat de veiligheid van NAVO-landen echt bedreigt. Bijvoorbeeld als het Russische leger Estland zou binnenvallen.
Een aantal voorbeelden van lastige situaties:
In het NAVO-verdrag staat wel dat het ertoe doet wáár de aanval plaatsvindt. Het moet gaan om een aanval op een NAVO-land. Dat kan op het grondgebied van dat land zijn, maar ook op militairen, schepen of vliegtuigen. Verder moet de aanval ten noorden van de Kreeftskeerkring plaatsvinden. De NAVO bestaat namelijk uit landen die op het noordelijke deel van de wereld liggen, rondom de Atlantische Oceaan. Vandaar ook de naam Noord-Atlantische Verdragsorganisatie. Daardoor vallen de Nederlandse eilanden in het Caribisch gebied officieel bijvoorbeeld niet onder artikel 5.
Als zo’n aanval plaatsvindt, gaat artikel 5 niet automatisch in. Een NAVO-land kan zelf kiezen of het artikel 5 wil inzetten. Soms kan het de situatie bijvoorbeeld beter op een andere manier oplossen. Wil een land artikel 5 wel inzetten, dan komt er een spoedoverleg. Alle NAVO-landen moeten het er samen over eens worden dat het om een ‘artikel 5-situatie’ gaat. Als één land er anders over denkt, gaat het niet door.
De NAVO baseert zich met artikel 5 op afspraken van de Verenigde Naties (VN). In artikel 51 van het handvest van de VN staat namelijk dat een land het recht heeft om zichzelf te verdedigen als het wordt aangevallen. En om daarbij hulp te vragen van andere landen. Een NAVO-land heeft dus géén recht op hulp als het zélf een aanval begint, maar alleen ter verdediging.
Een Iraanse raket vliegt in 2026 door het Turkse luchtruim. Toch schakelt Turkije artikel 5 niet in. Hier leggen ze uit waarom niet.
Als het wél gaat om een artikel 5-aanval, dan is elk NAVO-land verplicht om te helpen. Dat betekent niet gelijk dat je mee moet vechten. Je kan bijvoorbeeld ook wapens leveren, informatie over de vijand delen of sancties invoeren. Veel landen moeten de maatregelen die ze willen nemen bovendien nog laten goedkeuren door hun regering of parlement. Als ze deze goedkeuring niet krijgen, zullen ze andere maatregelen moeten nemen.
Daarna overleggen de NAVO-landen samen hoe ze de hulp organiseren. De NAVO regelt en leidt die samenwerking. Ook moeten ze de maatregelen melden bij de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (VN).
Artikel 5 is slechts één keer in de geschiedenis van de NAVO ingezet. De Verenigde Staten schakelen het in 2001 in na de terroristische aanslagen op 9/11. Bij deze aanslag van de terreurgroep Al Qaida komen bijna 3.000 mensen om het leven. NAVO-landen voeren daarna samen verschillende anti-terreuroperaties uit: operatie Eagle Assist en operatie Active Endeavour.
In het kort:
Artikel 5 van de NAVO houdt in dat een aanval op één van de NAVO-landen, een aanval op alle NAVO-landen is. Ze hebben de plicht om elkaar te helpen.
De NAVO-landen overleggen per situatie samen of het gaat om een 'artikel 5-situatie'. In het verdrag staat namelijk niet precies wat er wel of niet onder valt. Elk land moet het met deze beslissing eens zijn.
Artikel 5 gaat niet automatisch in. Het aangevallen land kan zelf kiezen of het artikel 5 wil inzetten.
Wanneer artikel 5 is geactiveerd, is elk NAVO-land verplicht om het aangevallen land te helpen. Dat kan gaan om militaire hulp. Maar ook om andere soorten hulp, zoals politieke maatregelen of wapens geven.
Artikel 5 is slechts één keer in de geschiedenis van de NAVO ingezet. De Verenigde Staten schakelen het in 2001 in na de terroristische aanslagen op 9/11.
Geraadpleegde bronnen
En je weet het!
Anderen het laten weten?
