Wat is 'cancel culture'?

Cancel culture, of cancelcultuur, betekent dat iemand publiekelijk wordt geboycot of buitengesloten door iets wat diegene doet, zegt of vindt. Vaak gaat dit om uitspraken of gedrag die als kwetsend, racistisch of seksistisch worden gezien. Iemand krijgt openlijk kritiek vanwege hun acties of woorden, maar cancelen gaat verder dan iemand alleen wijzen op fouten. Als je wordt gecanceld word je eigenlijk publiekelijk aan de schandpaal genageld. 

Vaak leggen mensen iemand hiermee letterlijk het zwijgen op, bijvoorbeeld door iemand helemaal te boycotten. Bijvoorbeeld door ze niet meer te volgen of niet meer naar hun muziek te luisteren of films te kijken. Vaak leidt dit tot reputatieschade. Iemand kan echt gezien worden alsof diegene slecht is, of dat nou terecht is of niet. 

Dat kan gebeuren bij beroemdheden, politici of bedrijven, maar ook bij gewone mensen. Bijvoorbeeld na discriminerende uitspraken, seksueel grensoverschrijdend gedrag of het verspreiden van nepnieuws. Vooral bij bekende mensen heeft dit veel gevolgen. Bijvoorbeeld voor wielrenner Thomas Dekker, nadat hij bekent doping te gebruiken en later meer bekentenissen doet in een biografie. Dit heeft grote gevolgen voor zijn carrière: 

Cancelen is niet nieuw. Zo verscheen vroeger een verkeerde uitspraak van een politicus de volgende dag in de krant en kon dit ook leiden tot boycots, publieke schandalen of protestacties. Maar tegenwoordig gaat dit vele malen sneller op sociale media. Kritiek kan zich daar in een paar uur wereldwijd verspreiden. 

Sociale media zijn dan ook de plek waar cancelen groot is geworden. Rond 2015 kwam de term op via platformen als Twitter, vooral rondom de bewegingen #MeToo en later Black Lives Matter. Slachtoffers en activisten zeggen op deze manier machtige mensen verantwoordelijk te houden voor hun daden, die anders mogelijk worden genegeerd. Daarom wordt cancelen vaak gelinkt aan de woke-cultuur. 

Maar het lijkt erop alsof mensen door de snelheid van sociale media ook steeds makkelijker gecanceld worden. Hierdoor is er ook kritiek op cancelen. Omdat het te snel en zonder goede uitleg zou gebeuren en er weinig ruimte is voor een reactie van de ‘gecancelde’ zelf. Verder ontstaat het risico op het verspreiden van desinformatie, omdat ook informatie die niet klopt snel wordt opgepakt en gedeeld. Cancelen zou mensen daarnaast beperken in hun vrijheid van meningsuiting of dingen veroordelen die vroeger als ‘normaal’ werden gezien. 

Cancelen lijkt dus steeds vaker en sneller te gebeuren. Maar de gevolgen van die cancelcultuur kunnen erg verschillen. Mensen kunnen inkomsten of werk verliezen, omdat ze bijvoorbeeld niet meer worden geboekt voor films. En veel mensen krijgen te maken met online haat of zelfs bedreigingen. Ook kan de publieke veroordeling door cancel culture soms een echte strafzaak beïnvloeden. In de media wordt dan al geoordeeld of iemand schuldig is, terwijl dat in de rechtszaal nog niet bewezen is. Dit noem je trial by media.

Maar cancelen betekent lang niet altijd het einde van iemands carrière. Onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat de meeste mensen niet stoppen met het luisteren naar een artiest nadat die gecanceld is. En in veel gevallen verandert de mening van het publiek weer over tijd. Als de actie wat langer geleden is of iemand bijvoorbeeld spijt uit, kan je weer geaccepteerd worden. Het publiek is daarin bepalend of bijvoorbeeld iemand weer op de radio gedraaid wordt. 

Dit zorgt overigens ook voor verwarring bij mensen. Het is namelijk vaak niet duidelijk wat nou echt de gevolgen zijn van cancelen, omdat iemand dus ineens terug kan komen in de media alsof er nooit iets is gebeurd. Daarom is er discussie over de vraag of cancel culture echt zo groot is als vaak wordt gedacht.