Hoe regeert Victor Orbán?
Hoe regeert Victor Orbán?
Laatste update: 10-04-2026
De Hongaarse premier Viktor Orbán is een van de meest omstreden leiders van Europa. Hij heeft regelmatig ruzie met de EU en zou Europese normen en waarden aan de kant schuiven. Sinds zijn partij Fidesz de meerderheid heeft, is Hongarije volgens critici veranderd in een autocratie; een regeringsvorm waarin een kleine elite de macht in handen heeft. Hoe dat komt, lees je in dit artikel.
Wanneer wordt Orbán politiek actief?
Orbán wordt geboren in 1963. Hongarije maakt dan nog deel uit van het Oostblok. Dat is de naam voor een aantal Oost-Europese landen waarover de communistische Sovjet-Unie de baas is. Inwoners van die landen kunnen niet vrij reizen. En mensen die kritiek hebben op het communisme belanden in de cel.
Het is niet voor het eerst dat Hongarije overheerst wordt door een ander land. Na de val van het Hongaarse Koninkrijk in 1526 is Hongarije eeuwenlang bezet door verschillende andere overheersers. Eerst het Ottomaanse Rijk, daarna het Habsburgse Rijk en vervolgens de communistische Russen.
Orbáns jeugd speelt zich af op het platteland. Hij beschrijft zichzelf als een vervelend kind, wijsneuzerig en volstrekt niet aangenaam. Maar het is ook een jongen die erg fanatiek zijn best doet op school én op het voetbalveld.
Hij volgt eerst een studie rechten in de Hongaarse hoofdstad Boedapest. Daarna vertrekt hij met een beurs van de Sorosfoundation naar de toonaangevende Engelse universiteit in Oxford. Daar ontmoet hij de Engelse filosoof Roger Scruton met wie hij bevriend raakt. Scruton's conservatieve ideeën over de christelijke beschaving, het gezin en traditie, inspireren Orbán en later ook andere radicaal-rechtse Europese politici, onder wie Thierry Baudet van Forum voor Democratie.
In 1988 is Orbán - samen met enkele andere studenten - oprichter van de partij Fidesz, een afkorting van Bond van Jonge Democraten. Ze willen af van de Russische overheersing. Pleiten voor een vrij en onafhankelijk Hongarije. En willen ook een vrij economisch beleid in plaats van een economie die door de staat wordt geleid, zoals de communisten doen.
Orbán staat aan het roer van de nieuwe beweging de Bond van Jonge Democraten. De leden pleiten voor een liberaal sociaal en economisch beleid. Vertaling Hongaars: Marian Kardos.
Hoe komt Orbán aan de macht?
In de jaren die volgen drukt Orbán steeds meer een stempel op de partij. De wat losse beweging uit de beginjaren verandert steeds meer in een strak georganiseerde partij. Critici vinden dat Orbán de democratische partij-idealen ondergeschikt maakt aan zijn persoonlijke ambities. Dat leidt tot interne ruzies. Belangrijke personen uit de begintijd verlaten de partij.
De verkiezingen van 1994 lopen hierdoor uit op een teleurstelling. Orbán verdwijnt even naar de achtergrond. Als hij een aantal maanden later terugkomt is hij veranderd; van een links liberale, student-achtige idealist in een centrumrechtse politicus in bijpassend pak.
De overgang van een communistisch naar een vrij land, verloopt in de jaren na de val van de muur in 1989 niet gemakkelijk. Het leidt tot grote werkloosheid, armoede en ongelijkheid onder de Hongaarse bevolking. Kiezers voelen zich in de jaren daarna in de steek gelaten door socialistische, christendemocratische en communistische partijen die in die jaren wisselend aan de macht zijn. Orbán ziet zijn kans door zich als jonge, vernieuwende politieke leider op te stellen. Hij schuift in die jaren steeds meer op naar centrum-rechts. In 1998 weet hij met zijn partij Fidesz voor het eerst de verkiezingen te winnen. Op 35-jarige leeftijd wordt Viktor Orbán de jongste premier ooit uit de Hongaarse geschiedenis.
De vrije democratie brengt de Hongaren niet wat ze verwachten na de val van de muur.
Maar in de jaren erna verloopt het niet allemaal op rolletjes voor Orbán. Hij krijgt kritiek vanuit zijn eigen partij. De leden willen niet dat de premier óók de leider van de partij is. Tussen 2002 en 2010 belandt zijn partijsinds ho steeds in de oppositie en winnen links-liberale partijen de parlementsverkiezingen. Maar dat verandert uiteindelijk in 2009. In dat jaar wint hij de lijsttrekkersverkiezing van Fidesz. En daarna weet hij in 2010 met Fidesz met overmacht de parlementsverkiezingen te winnen. Zijn partij krijgt 52% van de stemmen.
Tijdens de verkiezingen van 2010 maakt Hongarije een ruk naar rechts.
Hoe ontwikkelt Orbán zich tot autocraat?
Vanaf het moment dat Orbán in 2010 weer premier is, zet hij stappen naar een 'onvrije democratie'. Door samen te werken met de conservatieve christen-democratische partij KDNP, krijgt premier Orbán een ruim tweederde meerderheid in het parlement. Die maakt het mogelijk om zonder goedkeuring van andere partijen de Grondwet aan te passen. Volgens de oppositie in het land breekt Orbán hiermee de jonge, prille democratie in Hongarije vanaf 2012 geleidelijk af.
Met de nieuwe Grondwet krijgt de regering meer invloed op de rechterlijke macht, media en banken. Tegenstanders noemen het de 'Orbán wet' en er volgen grote protesten in het land. Maar die halen weinig uit. Later volgen er meer aanpassingen van de wet. Zoals de mogelijkheid tot het instellen van de noodtoestand bij risico van terrorisme. Ook hervormt Orbán het kiesstelsel. Het parlement wordt kleiner (van 399 naar 199 zetels), net als het districtenstelsel. Volgens zijn politieke tegenstanders is dit in het voordeel van Orbán's partij. En maakt hij een eerlijke verkiezingsstrijd hiermee onmogelijk. Er volgen grote protestdemonstraties in het land.
De absolute meerderheid van de kiezers geeft Orbán sinds 2010 niet meer af. Hij behaalt achtereenvolgens in 2014, 2018 en 2022 steeds de meerderheid in het parlement. Bij elke verkiezingscampagne maakt Orbán iedere keer gebruik van vijandbeelden. Dat doet hij door in tv-campagnes en op posters kiezers bang te maken voor bepaalde groepen of politieke tegenstanders.
- In 2014 zijn dit vluchtelingen of migranten. Die zouden volgens hem de christelijke cultuur bedreigen. Hij gebruikt hierbij de zogeheten omvolkingstheorie die radicaal rechtse partijen aanhangen.
- In 2018 miljardair Soros, die zich met zijn Open Society Foundation teveel zou bemoeien met democratische waarden, mensenrechten en persvrijheid in zijn land.
- In 2022 de lhbti-gemeenschap, omdat zij christelijke waarden zouden ondermijnen.
- In 2026 zijn politieke tegenstander; door oud Fidesz-partijlid Peter Magyar met zijn partij Tisza een buitenlandse spion en verrader te noemen.
Wat is een 'Illiberal society'?
In 2014, komt Orbán met de term 'illiberal' society. Hij onthult in een speech op een studenten zomerkamp dat het zijn ultieme doel is om een staat te bouwen op nationale waarden. En niet meer op de liberale, democratische principes van de Europese Unie. Als voorbeeld noemt hij landen als Rusland, China, India en Turkije. Regeringsleiders in verschillende Europese landen reageren geschokt op zijn plannen. Die zouden volgens hen leiden tot een alleenheerschappij. Ook zouden persvrijheid, de rechtstaat en mensenrechten worden uitgehold. In de jaren erna verandert het land in een zogeheten electorale autocratie. Dat betekent dat er nog wel verkiezingen zijn, maar dat het land als een autocratie wordt bestuurd.
Hoe gedraagt Victor Orbán zich in de Europese Unie?
In zijn eerste regeringsperiode (1998-2002) onderhandelt Orbán met de Europese Unie. De EU is in die periode bezig om het aantal landen in de Europese Unie uit te breiden. De westerse, democratische, EU-landen gaan het lidmaatschap openstellen voor tien oud-communistische landen waaronder Hongarije. Hongarije treedt in die periode toe tot zowel de EU als tot de NAVO. Vanuit Europa klinkt dan al de eerste kritiek. Namelijk dat Orbán's Hongaarse regering naar buiten toe pro-Europees doet. Maar dat die binnenskamers de EU te socialistisch of te links noemt. Premier Wim Kok betwijfelt in die periode of de landen die tot de vroegere Oostbloklanden behoren wel voldoende democratische waarden bezitten. Ook vreest hij de rekening te moeten betalen van de toetreding van arme Midden- en Oost-Europese staten.
Sinds Hongarije tot de Europese Unie is toegetreden, krijgt het miljoenen euro's steun van de EU. Maar wat er met het geld gebeurt roept in het Europees parlement al snel vragen op. Europarlementariërs vragen zich af of dat geld wel op de plekken komt waarvoor het bestemd is. En vraagt zich ook af wie hier het meeste voordeel van heeft. Zo valt het hen op dat veel EU-subsidies naar vrienden van Orbán gaan. Zoals geld voor grote infrastructuur projecten. En dat steeds meer media-bedrijven in handen van bevriende zakenlui komen. Waardoor de persvrijheid in het land steeds meer in de knel komt. Op de wereldwijde persvrijheidsindex is het land gezakt van de 40ste naar de 68ste plek. Waardoor dat komt lees je hier.
Het is uiteindelijk reden voor de EU om hier onderzoek naar te doen. Tot ergernis van Orbán, die EU-onderzoeker Judith Sargentini een 'staatsvijand' van het land noemt. Arjan Lubach zet al deze zaken in onderstaande video op een rij:
Arjen Lubach legt op ludieke wijze uit wat het onderzoek van Judith Sargentini inhoudt.
De EU kan op verschillende manieren een EU - lidstaat als Hongarije tot de orde roepen. Die procedures duren vaak lang.
- Het Europees Hof van Justitie verwerpt bijvoorbeeld in 2021 de Hongaarse 'Stop Soros wet'. Deze wet stelde hulp aan asielzoekers en immigranten in Hongarije sinds 2018 strafbaar. Maar volgens het Europese hof is dit in strijd met het Europees recht.
- Ook zijn verschillende Europese subsidies aan Hongarije bevroren (oftewel geblokkeerd) door de Europese Commissie. In totaal gaat het om 19 miljard euro.
- Er is een artikel 7 procedure opgestart door het Europees parlement wegens schending van Europese waarden door Hongarije. Dit kan ondermeer leiden tot sancties. Deze procedure loopt nog steeds.
Ook Nederlandse politieke partijen maken zich zorgen over het misbruik van EU-geld. Bijvoorbeeld de VVD eind 2025 in het Nederlands parlement. De vragen en antwoorden vind je hier.
In de afgelopen jaren heeft Orbán de kwetsbaarheid van de democratische waarden van de Europese Unie blootgelegd. En aangetoond dat slechts één kleine lidstaat - met nog geen 10 miljoen inwoners - belangrijke beslissingen van de EU kan blokkeren. Zoals de miljardensteun die de EU in 2026 aan Oekraïne wil geven. Hiermee weigert Orbán akkoord te gaan.
Daarnaast bundelt Orbán in 2024 in het Europees parlement de krachten in de fractie Patriotten voor Europa. Hierin komen veel Europees radicaal-rechtse partijen samen. Zoals Vlaams Belang, de Oostenrijkse FPÖ, de PVV, het Italiaanse Lega, het Spaanse Fox, het Franse Rassemblement National en het Tsjechisch ANO. De fractie wil bijvoorbeeld meer nationale onafhankelijkheid van de EU.
Orbáns vrienden in Europa en Rusland
In het kort
Orbán is geboren in 1963. Hij studeert rechten in Boedapest en is medeoprichter van de partij Fidesz. Deze jongerenbeweging verzet zich tegen de invloed van de communistische Sovjet-Unie.
In 1998 wordt Orbán premier van Hongarije. Sinds 2010 heeft zijn partij Fidesz de meerderheid. Hierdoor kan hij de Grondwet aanpassen.
In 2014 lanceert Orbán zijn 'illiberale democratie'. Hiermee bedoelt hij dat hij niet meer de liberale, democratische waarden van de EU volgt.
De Europese Unie vindt dat Orbán de democratische principes van Europa ondermijnt. De EU onderzoekt of EU-gelden goed zijn besteed en bevriest Europese tegoeden aan Hongarije.
Orbán start in 2024 de fractie Patriotten voor Europa op in het Europees Parlement. Hierin bundelen radicaal-rechtse partijen in de EU hun krachten.
In de EU blokkeert Orbán miljardensteun voor Oekraïne vanwege nauwe banden met de Russische president Poetin.
Geraadpleegde bronnen
En je weet het!
Anderen het laten weten?