Hoe gaat Nederland om met gevluchte Joden in de jaren 1930?
Deskundige
Peter Romijn is historicus en was tot 2022 hoofd afdeling Onderzoek van het NIOD en hoogleraar in de Geschiedenis van de 20e eeuw aan de Universiteit van Amsterdam.
Peter Romijn
Presentator
Daan Schuurmans is acteur en presentator van het Verhaal van Nederland.
Daan Schuurmans
Aan het begin laat Nederland maar weinig Joodse vluchtelingen toe. Er is wel steun vanuit de bevolking voor de mensen die vanuit Duitsland naar Nederland komen. Maar de regering wil zo weinig mogelijk vluchtelingen toelaten.
Veel Joodse vluchtelingen hebben hun bezittingen moeten achterlaten. Ze komen uitgeput en getraumatiseerd in Nederland aan. De Nederlandse overheid laat hun opvang grotendeels over aan de Joodse gemeenschap zelf. Die probeert onderdak en nieuwe kleding te regelen. De Joodse gemeenschap wil zo voorkomen dat Nederlanders zich ergeren aan het beeld van arme Joodse vluchtelingen op straat en bezwaar tegen hun komst maken. Toch groeit de weerstand tegen de vluchtelingen.
Ondanks de toenemende terreur in Duitsland sluit de Nederlandse regering uiteindelijk de grenzen voor Joodse vluchtelingen. Wie Nederland nog wel binnenkomt, wordt opgevangen in een centraal opvangkamp. Over de locatie ontstaat veel discussie. Eerst is er een plan voor een kamp bij Elspeet op de Veluwe. Maar de gemeente en de ANWB maken bezwaar. De ANWB vanwege de gevolgen voor het toerisme. Ook koningin Wilhelmina maakt later bezwaar, omdat de locatie volgens haar te dicht bij paleis Het Loo ligt. Uiteindelijk wordt het kamp daarom gebouwd bij Westerbork in Drenthe.
Het kamp wordt in 1939 door de Nederlandse overheid opgericht als Centraal Vluchtelingenkamp voor Joden die uit Duitsland zijn gevlucht. De Joodse gemeenschap moet de bouw zelf betalen. In oktober 1939 komen de eerste vluchtelingen er aan. De aanpak laat zien hoe er in Nederland naar de opvang wordt gekeken. De vluchtelingen worden gezien als een probleem dat de Joodse gemeenschap vooral zelf moet oplossen.
Na de opening van het kamp duurt het niet lang voordat ook Nederland bij de oorlog wordt betrokken. In mei 1940 valt nazi-Duitsland ons land binnen. Ook hier voeren de nazi's, net als in Duitsland, al snel anti-Joodse maatregelen in. In dit artikel over de Holocaust lees je hoe de Jodenvervolging in Nederland verder verloopt.
Bekijk alle afleveringen van Het Verhaal van Nederland (NTR) op NPO Start.