Hoe wordt een erfenis verdeeld?
Wie krijgt de erfenis?
Via een testament kan je je erfenis opmaken. In een kan je bijvoorbeeld aangeven wie je zijn. Of vastleggen dat een bepaald onderdeel van de erfenis naar een specifiek persoon of een goed doel gaat. Ook kan je zorgen dat personen die volgens de wet niets erven, toch een deel van de erfenis krijgen.
Als iemand overlijdt en er is geen testament, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Dit kan alleen een partner of familie zijn, verdeeld in vier groepen. Is er een nabestaande in de eerste groep, dan geldt deze als erfgenaam. De personen in de andere groepen krijgen dan niets. Als er niemand is in de eerste groep, zijn de personen in de volgende groep de erfgenaam, en zo gaat dat verder. Als er in geen van de vier groepen erfgenamen zijn, dan gaat de erfenis naar de Staat der Nederlanden.
De vier groepen
- Eerste groep: de echtgenoot of en de kinderen
- Tweede groep: de ouders en broers en zussen
- Derde groep: de grootouders
- Vierde groep: de overgrootouders
Als een erfgenaam al is overleden, dan gaat dat gedeelte van de erfenis naar de kinderen van deze persoon, dus bijvoorbeeld de kinderen van je broer. (En als deze ook al zijn overleden, dan gaat het naar de kleinkinderen, enzovoorts.) Dat heet plaatsvervulling.
Het doorsnee bedrag aan geld en andere bezittingen dat mensen nalaten ligt rond de 45.000 euro. Dat betekent dat de helft van de mensen minder doorgeeft aan de volgende generatie en de helft meer.
Als je een erfenis ontvangt, moet je bedenken wat je ermee doet. De één spaart het op voor later terwijl de ander het gelijk opmaakt. In de uitzending van Kasboekje van Nederland krijgen Jopie en Bert Siebeling een erfenis en willen zij deze intact laten voor de volgende generatie, om opnieuw door te geven. “We zijn zo opgevoed. Een erfenis is niet voor jezelf, daar blijf je vanaf. Die geef je door!” Op een gegeven moment, ook op aandringen van hun dochter, bedenken ze dat ze er wel van mogen genieten.
De hele aflevering zien? Kijk op NPO Start.
Een erfenis ontvangen is niet altijd goed nieuws. Sommige mensen laten bijvoorbeeld een schuld na en soms zorgen erfenissen voor familieruzies. Het gebeurt bijvoorbeeld dat mensen geen contact meer hebben met een of meer familieleden vanwege een erfenis.
Het ergste vindt mevrouw Dijkers dat er niets meer over is van het familiecontact.
Erfbelasting
Als je een erfenis ontvangt, betaal je 10 tot 40% belasting over het gedeelte dat boven de valt. Hoeveel belasting je moet betalen en hoe hoog de vrijstelling precies is, hangt af van je relatie met de overledene. Een partner betaalt bijvoorbeeld minder belasting dan kinderen of kleinkinderen.
Moet je een erfenis accepteren?
Je hoeft een erfenis niet te accepteren. Je hebt drie opties.
Zuiver aanvaarden
Dit betekent dat je de erfenis accepteert. Je erft niet alleen geld en bezittingen, maar óók eventuele schulden. Als je dus niet weet dat de overledene enorme schulden had, kan dat betekenen dat je daar zelf voor moet opdraaien.
Beneficiair aanvaarden
Gelukkig zijn er meer opties dan het zuiver aanvaarden van een erfenis. Zo kan je ook beneficiair aanvaarden. Dan maak je een voorbehoud en hoef je eventuele schulden van je overleden ouders niet uit eigen zak te betalen, maar vanuit het geld en de spullen van de overleden persoon. Als er meer schulden zijn dan , dan krijg je niets maar hoef je ook niets te betalen.
In 2016 is de ‘Wet bescherming erfgenamen tegen schulden’ ingegaan. Daardoor wordt het meenemen van een familiefotoboek of het naar de kringloop brengen van een oude vaas niet meer gezien als een daad van zuivere aanvaarding van de nalatenschap. Op deze manier komen erfgenamen niet opeens te zitten met (eventueel verborgen) schulden. Zoals Cees en Bea wel overkomt wanneer ze het huis van oma Dinie opruimen en met een schuld van 35.225 euro komen te zitten:
Verwerpen
Een andere manier om een erfenis met schulden af te handelen is de erfenis verwerpen. Maar dan krijg je ook echt niéts: ook niet de familiefoto’s, persoonlijke brieven of platencollectie. Je kan een erfenis verwerpen als er meer schulden zijn dan vermogen. Maar het kan ook een optie zijn als je niets met je ouders te maken wil hebben of als je knallende ruzie hebt met andere erfgenamen.
Waarom gaat onze erfenis niet naar de overheid?
Is het () juist dat rijke families hun vermogen doorgeven aan de volgende generatie? Zou de erfenis niet naar de overheid moeten gaan, zodat iedereen in Nederland gelijk begint?
De Franse econoom Thomas Piketty vindt van wel. Piketty stelt dat de rijken steeds rijker worden, terwijl de middenklasse nauwelijks vooruitkomt. Hij betoogt in het kort dat werken nooit zoveel zal opbrengen als het doorgeven van vermogen. Volgens Piketty houden erfenissen de kloof tussen arm en rijk dus in stand.
Via erfenissen geven we dus vermogensongelijkheid door aan de volgende generaties. Dat is van alle tijden, maar de hoge huizenprijzen versterken dit effect: een erfenis van een huis met een waarde van een miljoen vergroot de verschillen meer dan een erfenis van een huis van een ton.
Piketty laat zien dat de grote vermogensverschillen voor het overgrote deel bestaan uit woonvermogen. Die ongelijkheid duidt hij aan als een generatiekwestie: babyboomers hebben enorme erfenissen opgebouwd, omdat hun huizen flink in waarde zijn gestegen. Inmiddels is de vermogensoverdracht van deze ‘rijke’ ouders naar hun kinderen in volle gang.
Erfenissen gaan voorlopig juist steeds minder naar de overheid. De erfbelasting is nu redelijk hoog: tussen de 10 en 40 procent. Juist daardoor maken steeds meer mensen gebruik van de mogelijkheid om belastingvrij te schenken aan familie of een goed doel. Dit staat bekend als het doorgeven ‘met de warme hand’. Zo raak je zo min mogelijk van de erfenis ‘kwijt’ aan de overheid.
Een erfenis is geregeld met allerlei wetten, onder andere over de belasting. Via een testament kan je je erfenis opmaken. Is er geen testament, dan wijst de wet erfgenamen aan.
Je kunt geld, vastgoed, maar ook schulden erven. Een erfenis is dus niet altijd goed nieuws.
Je hoeft een erfenis niet te accepteren. Je kan naast zuiver aanvaarden ook beneficiair aanvaarden of de erfenis verwerpen.
