Wat is regeneratieve landbouw?
De term regeneratieve landbouw is afgeleid van het woord regenereren. Dat betekent herstellen, vernieuwen of weer laten aangroeien. De focus van de boeren ligt ondermeer op het stimuleren van het bodemleven en verhogen van organische stof in de bodem. Waarom dat belangrijk is, legt Tirsa With van Het Klokhuis helder uit in het volgende fragment:
De hele aflevering zien? Kijk dan op de site van Het Klokhuis.
Wat is het doel van regeneratieve landbouw?
Het belangrijkste doel van regeneratieve boeren is om natuurlijke processen op het land, in de bodem en de natuur te versterken. Hierdoor ontstaat een veerkrachtig, gezond voedselsysteem dat bevorderlijk is voor de , (grond)waterkwaliteit en de kwaliteit van de leefomgeving. De nadruk ligt op lokale voedselproductie waarmee de boeren voldoende geld kunnen verdienen om van te leven. De boeren gebruiken bij hun teelt geen chemische kunstmest of bestrijdingsmiddelen.
In tegenstelling tot de monocultuur van de intensieve landbouw - waar op een groot stuk land slechts een soort gewas wordt gekweekt - kweken regeneratieve boerderijen verschillende soorten groenten (en/of fruit) tegelijkertijd op het land.
De belangrijkste technieken die regeneratieve boeren hierbij toepassen zijn:
- Minimale bodembewerking: door zo min mogelijk te ploegen of te spitten. Dit voorkomt verstoring van het bodemleven.
- Gebruikmaken van bodembedekkers en . Hierdoor droogt de grond minder uit en houdt de bodem beter water vast.
- Gewasrotatie. Dat betekent dat verschillende gewassen op een stuk grond regelmatig worden afgewisseld. Zo'n wisselteelt voorkomt uitputting van voedingsstoffen in de bodem en/of plantenziekten.
- Inzetten van natuurlijke vijanden die plagen en ziekten in gewassen kunnen voorkomen. Denk aan lieveheersbeestjes, sluipwespen en roofmijten die luizen, rupsen en spint opeten. De glastuinbouw en fruitteelt maakt hier ook gebruik van.
- Bevorderen van de biodiversiteit. Bijvoorbeeld door akkerranden en weilanden in te zaaien met verschillende soorten grassen, klavers en bloemen. Of door aanleg van houtwallen waarin kleine dieren kunnen schuilen en vogels voedsel kunnen vinden.
Op deze manier ontstaan kleine ecosystemen waarin dieren, insecten en planten elkaar voeden. Natuurlijke vijanden van zogeheten plaaginsecten en bestuivers van bloemen zoals bijen en vlinders voelen zich hier thuis. Ook kunnen regeneratieve boeren met dit soort maatregelen voorkomen. En zorgen deze landbouwmethoden voor een vermindering van de uitstoot van broeikasgassen.
Het herstel van de bodem en bevorderen van de biodiversiteit gaat sneller dan we denken, zegt boerin Anne van Leeuwen. In het volgende fragment vertelt zij wat 2,5 jaar regeneratief boeren op haar boerderij in gang heeft gezet:
Er zijn ook regeneratieve veehouders. Zij doen aan zogeheten beheerd begrazen. Hun vee staat buiten in de wei en graast op kleine stukken afgebakende grond. Zo'n weiland ziet er heel anders uit dan we gewend zijn. Melkveehouder Peter Oosterhof legt Tirsa With uit waarom dat zo is:
Wie steunt de regeneratieve landbouw?
In de afgelopen jaren zijn er verschillende burgerinitiatieven ontstaan die regeneratieve boeren steunen en/of zelf gemeenschapsboerderijen opzetten. Burgers doen dit omdat zij willen weten waar hun voedsel vandaan komt. Of omdat zij gezond voedsel willen eten dat zonder bestrijdingsmiddelen of kunstmest is geteeld. Anderen vinden het leuk om als vrijwilliger mee te werken op de boerderij. Of zij maken zich zorgen om het klimaat en de achteruitgang van de biodiversiteit.
Dat doen zij bijvoorbeeld door:
- Mede-eigenaar te worden van regeneratieve boerderijen of lid te worden van zogeheten . Die hanteren minimaal een biologische ondergrens, maar werken veelal vanuit regeneratieve, natuur-gedreven uitgangspunten
- Groenten, hagen en/of (fruit)bomen te planten
- Te helpen met oogsten of klussen
- Mee te helpen op de boerderij met het verzorgen van kippen, varkens en koeien
Koning Willem-Alexander brengt een werkbezoek aan de coöperatie Herenboeren Wilhelminapark in Boxtel. Op een Herenboerderij produceren de leden samen duurzaam voedsel in een kleinschalig gemengd boerenbedrijf.
Hoeveel van deze burgerinitiatieven er inmiddels zijn en hoeveel er nog gepland staan, toont Nieuwsuur in dit fragment:
Is regeneratieve landbouw op grote schaal mogelijk?
Regeneratieve landbouw is arbeidsintensief. Volgens critici zouden groenten hierdoor duurder zijn dan de groenten die de intensieve landbouw levert. Voorstanders van regeneratieve landbouw wijzen erop dat verborgen kosten van de intensieve landbouw niet doorgerekend worden aan de kassa in de supermarkt. Denk aan miljarden aan landbouwsubsidie, inzet van goedkope of illegale arbeidskrachten, de achteruitgang van vogels en bijen, dierenleed, de vervuiling van grond- en oppervlaktewater door chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest en risico's voor de volksgezondheid.
Ook zou regeneratieve landbouw niet de hele wereld kunnen voeden vanwege het lokale of kleinschalige karakter. De Amerikaanse ecoloog Paul Hawken is ervan overtuigd dat dit wel kan. Hij legt in het volgende fragment uit waarom zelfs grote voedselproducenten als Unilever, Walmart en Nestlé inmiddels interesse hebben in regeneratieve landbouw:
In Nederland is sinds kort meer aandacht voor regeneratieve landbouw. Zo stimuleert de Nederlandse overheid sinds 2024 boeren om over te stappen naar regeneratieve landbouw. Hiervoor is 124 miljoen beschikbaar in een speciaal fonds ReGeNl. Het doel is om binnen 10 jaar 1.000 boeren in Nederland te helpen een overstap te maken naar regeneratieve landbouw.
Maar om de schadelijke effecten van het huidige landbouwsysteem te verminderen zal er ook een flinke krimp van de veestapel (in Nederland én wereldwijd) plaats moeten vinden. Dat betekent ook dat ons eetpatroon meer plantaardig moet worden, en dat de Nederlandse vleesindustrie veel minder dierlijke producten moet gaan exporteren.
Hoewel sommige grote bedrijven interesse tonen voor regeneratieve landbouw, zal lang niet iedereen overstappen op deze vorm. Multinationals als kunstmest-, bestrijdingsmiddelen- en veevoerproducenten zijn namelijk minder enthousiast omdat regeneratief boeren hun verdienmodel raakt.
Dit artikel is gecheckt door Niko Wojtynia, universitair docent aan de Universiteit Utrecht.
Regeneratieve landbouw richt zich op het herstel van ecosystemen.
Regenereren betekent herstellen, vernieuwen of weer laten aangroeien.
Het herstel van bodem, biodiversiteit en natuur staat daarin centraal.
Boeren spitten de grond zo min mogelijk om. Dit voorkomt schade aan schimmels, bacteriën en allerlei levende organismen in de bodem.
Er zijn burgers die regeneratieve boeren steunen. Dat doen zij door mede-eigenaar van een boerderij te worden. Of door te helpen met oogsten of lokaal groenten te kopen.
Hoewel regeneratieve landbouw arbeidsintensief is, richten ook multinationals als Nestlé zich op deze landbouwwijze. Critici vermoeden dat dit een vorm van greenwashing is.
Boeren die willen overstappen naar regeneratief boeren, krijgen sinds 2024 steun van een speciaal fonds van de overheid; ReGen.nl
Multinationals als kunstmest-, bestrijdingsmiddelen- en veevoerproducenten doen hieraan niet mee. Dat komt omdat regeneratief boeren hun verdienmodel raakt.
