Wat is identiteitsfraude?

Met identiteit kan van alles bedoeld worden. Je idealen, geloofsovertuiging, politieke voorkeur, karakter, muzieksmaak en je culturele achtergrond zijn allemaal voorbeelden van eigenschappen die maken dat jij bent wie je bent. Mensen omschrijven zichzelf bijvoorbeeld als een Ajaxied, een hondenliefhebber, een gamer of een boekenwurm.

Wat ook onderdeel uitmaakt van je identiteit zijn je identiteitsgegevens, ook wel ‘persoonsgegevens’ genoemd. Dit zijn alle gegevens die aan een specifiek persoon gelinkt kunnen worden. Zoals je adres, e-mailadres en je bankrekeningnummer. Een deel van je identiteitsgegevens staat op je identiteitskaart, paspoort of rijbewijs. Dat zijn je naam, geboortedatum en burgerservicenummer (BSN).

Als iemand je paspoort heeft gestolen of als criminelen via een e-mail je inloggegevens hebben weten te ontfutselen, is er sprake van identiteitsdiefstal. Dat wil nog niet zeggen dat je identiteitsgegevens ook misbruikt worden.

Zodra iemand jouw identiteitsgegevens misbruikt, spreken we van identiteitsfraude. Een crimineel gebruikt jouw naam en gegevens dan bijvoorbeeld om iemand op te lichten of een abonnement af te sluiten.

Ook het vervalsen van identiteitsgegevens valt onder identiteitsfraude. Denk dan bijvoorbeeld aan het gebruiken van een nep paspoort van een niet-bestaand persoon of het gebruik een valse geboortedatum. 

Identiteitsfraude kan ingrijpende gevolgen hebben. Met jouw gestolen identiteitsgegevens kunnen criminelen van alles doen. Zoals een lening aanvragen, een bankrekening openen, een abonnement afsluiten, online spullen kopen of zelfs een woning huren. Doordat het in jouw naam wordt gedaan, kloppen mensen bij jou aan als er bijvoorbeeld niet is betaald. 

Als gevolg van de identiteitsfraude kan je bijvoorbeeld veel geld kwijtraken of kan jouw naam in verband worden gebracht met dingen die je niet hebt gedaan. Soms kom je daardoor ook in aanraking met politie of justitie. Bijvoorbeeld omdat er criminele activiteiten worden gedaan in jouw naam. Je krijgt dan te maken met omgekeerde bewijslast. Dat betekent dat je moet bewijzen dat je een strafbaar feit níet gepleegd hebt, terwijl alle pijlen jouw kant op wijzen. Je onschuld bewijzen kan daardoor heel lastig zijn.

Dat merkt ook Boudewijn, die in het programma Brandpunt zijn verhaal vertelt. Hij ontvangt een brief van de politie met een uitnodiging tot verhoor. In de brief staat dat hij in overtreding is van de Opiumwet. Criminelen hebben een pand gehuurd om een wietplantage te runnen en hebben daarvoor zijn identiteit misbruikt:

De psychische gevolgen van identiteitsfraude kunnen groot zijn. Het kan veel stress opleveren, omdat je niet weet wat de criminelen allemaal in jouw naam doen. Instanties of andere mensen geloven je misschien niet, wat voor veel frustratie en verdriet kan zorgen. Ook krijgen sommige slachtoffers te horen dat het hun eigen schuld zou zijn, bijvoorbeeld met uitspraken als ‘wie is er nou ook zo dom om daarin te trappen?’. Dit heet victim blaming en kan de psychische gevolgen verergeren.  

Je kan identiteitsfraude niet altijd voorkomen, maar je kan het risico wel kleiner maken door zuinig te zijn op je identiteitsgegevens. Wees je er altijd van bewust dat jouw gegevens in verkeerde handen kunnen vallen. De overheid geeft burgers een aantal tips om identiteitsfraude te voorkomen:

• Bewaar je identiteitsdocumenten op een veilige plek. 
• Geef niet zomaar een kopie van je identiteitsbewijs af. En als het wel echt nodig is, maak dan een veilige kopie.
• Beveilig digitale accounts met dubbele beveiliging. Dat houdt in dat je met een combinatie van minimaal 2 factoren toegang krijgt tot je account. Bijvoorbeeld met een wachtwoord én een sms-code. 
• Deel geen persoonlijke gegevens op social media, zoals een foto van je paspoort of adresgegevens.
• Wees alert op oplichters die proberen je gegevens af te troggelen. 
• Vernietig persoonlijke gegevens op documenten of apparaten die je wegdoet, zoals je oude telefoon of brieven van de overheid.