Wat is gender?
Omdat geslacht en gender verschillende dingen zijn, worden ze ook op een andere manier bestudeerd. Je geslacht kan mannelijk, vrouwelijk of intersekse zijn. Dat is biologisch.
Het studeren van gender is moeilijker, omdat het cultureel, en sociaal is. Toch zijn de meeste wetenschappers het erover eens dat gender veel breder is dan ons geslacht. Dat betekent dat je gender en geslacht dus ook niet per se met elkaar te maken hebben.
We zijn eraan gewend dat een man en vrouw zich op een bepaalde manier gedragen. Word je geboren met een vagina zal je verzorgend zijn, word je geboren met een penis zal je stoer zijn. Hoewel onze hormonen invloed kunnen hebben op ons gedrag, zien studies dat gedrag veel meer aangeleerd is dan biologisch [1]. Dat heeft onder andere te maken met verwachtingen in de maatschappij en onze cultuur.
Wat we in Nederland en andere westerse landen omschrijven als 'traditionele genderrollen' is op andere plekken van de wereld helemaal niet normaal of traditioneel. Zo zijn er stammen en gemeenschappen in Nieuw-Guinea en centraal Afrika waar onderzoekers zagen dat mannen en vrouwen heel gelijkwaardig voor kinderen zorgen. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen moeder en vader [2]. En de traditionele Indonesiërs van Zuid-Sulawesi kenden 5 genders in plaats van maar 2 [3]. Hoe verschillende genders zich gedragen is dus voor een groot deel iets wat we nadoen omdat we het om ons heen zien.
Rolpatronen voor mannen en vrouwen komen steeds terug in de media
- Genderrollen zijn de verwachtingen die de maatschappij aan mannen of vrouwen verbindt. Die verschillen dus per cultuur, maar in het westen kan je zeggen dat de genderrollen verdeeld zijn in: mannen zijn leidend en sterk, vrouwen zijn volgend en zorgend.
- Je genderidentiteit is hoe gender voor jou voelt. Je persoonlijke genderidentiteit hoeft niks met genderrollen of je geslacht te maken te hebben. Zo kan je je man, vrouw of iets ertussen voelen.
- Genderexpressie is hoe je jouw identiteit aan de wereld laat zien. Dat is dus de buitenkant zoals kleding, je stem en hoe je je gedraagt. Ook dat is voor iedereen anders. Sommige mannen hebben lang haar, anderen kort. De een draagt broeken, de ander een rok.
In de laatste 50 jaar zijn genderrollen op veel plekken in Nederland minder belangrijk geworden, maar ze bestaan nog steeds. Veel mensen kunnen zich niet goed vinden in de verschillende genderrollen. Dat blijkt ook uit onderzoek: 'man' zijn en 'vrouw' zijn wordt ons al heel jong aangeleerd [4]. Bij hele jonge kinderen maken we al kleine verschillen in hoe we met ze omgaan, waar we ze mee laten spelen en wat voor gedrag we verwachten. Daardoor leren we gender eigenlijk meer aan dan dat we kinderen zelf laten uitzoeken wie ze zijn.
Meisjes en jongens worden al vanaf heel jong geleerd hoe zij zich horen te gedragen
Omdat gender deels cultureel is kunnen ideeën rondom gender altijd en overal veranderen en verschillen. Het is niet iets wat vastligt. Ga maar na, 200 jaar geleden was het heel mannelijk om hakkenschoenen te dragen, nu vinden we dat juist heel vrouwelijk. En het is ook niet zo lang geleden dat vrouwen heel veel dingen niet zonder man mochten doen, bijvoorbeeld over hun eigen geld beslissen. Nu denken we daar wel anders over. Het laat zien dat je gender meer iets is wat we met elkaar bedenken dan iets wat echt vastligt. Dat noem je een .
Naast de genderrollen die lang niet altijd passen bij mannen en vrouwen, zijn er veel mensen die zich helemaal niet 'man' of 'vrouw' voelen. Welke verschillende genders er zijn, en wanneer je een bepaalt gender hebt, kunnen we eigenlijk niet goed opschrijven. Het voelt namelijk voor iedereen anders. Veel mensen vinden dat hun genderidentiteit wel past bij hun geslacht, dat noem je cisgender. Maar naast man en vrouw, voelen sommige mensen zich een beetje allebei of iets ertussenin. Daarom bestaan er nu ook labels als non-binair, genderqueer, genderfluïde en trans.
Kunstenaar Flip Strik begreep pas op latere leeftijd dat die non-binair was. Bekijk de hele uitzending hier
Sommige mensen voelen genderdysforie, dat is een psychologisch woord voor een gevoel van onvrede met je geslacht. Dan passen je geslacht en gender dus niet bij elkaar zoals bij cismensen. Soms wil iemand dan een operatie of diens uiterlijk veranderen om er meer als hun gender uit te zien. En sommige mensen slikken hormonen, veranderen hun naam of willen graag met aangesproken worden. Wat je genderidentiteit ook is, mannelijkheid en vrouwelijkheid kunnen er altijd anders uitzien.
Romy Rockx is transman, hij legt uit hoe hij tegen mannelijkheid aankijkt. Bekijk de hele uitzending hier
Je gender is iets anders dan je geslacht. Je geslacht verwijst naar biologische kenmerken, zoals je geslachtsdeel, borsten of baardgroei. Je geslacht kan mannelijk, vrouwelijk of intersekse zijn.
Gender is een combinatie van sociale, culturele en psychologische kenmerken. Dit gaat dus over onze opvattingen, hoe we opgevoed worden en hoe we ons voelen.
Genderidentiteit is hoe je je voelt, wie je vanbinnen bent. Je genderexpressie is hoe je dat uit in bijvoorbeeld kleding en gedrag.
Sommige mensen vinden dat je geslacht altijd automatisch verbonden is aan een gender. Uit onderzoeken blijkt juist dat dit niet per se zo is. Voor sommige mensen voelt dit anders.
Hoe je je genderidentiteit uit is voor iedereen anders. Er zijn veel verschillende labels om uit te kiezen.
