songfestival_nieuweheader
Het Eurovisie Songfestival: glamour, controversie en schandaal

Het Eurovisie Songfestival is een jaarlijks terugkerende traditie in Europa. Dit jaar zou het megafestijn neerstrijken in Rotterdam na de winst van Duncan Laurence in 2019. Maar het coronavirus stak daar een stokje voor. Jammer voor de liefhebbers, want het songfestival is meer dan een liedjesprogramma. Het zorgt ook voor verbroedering, doorbreekt maatschappelijke taboes of stipt politieke gevoeligheden aan. Wat zijn de belangrijkste momenten van meer dan 60 jaar Songfestival?

1

Gerommel met de stemmen

Goed afgekeken van het Italiaanse liedjesfestival van San Remo organiseert de European Broadcasting Union in 1956 het Eurovisie Songfestival. Het Songfestival heeft bij de oprichting voornamelijk een sociaal doel: de liedjeswedstrijd moet het verscheurde Europa na de wereldoorlogen bijeenbrengen.

Aan dit eerste Songfestival in het Zwitserse Lugano doen slechts zeven landen mee: Zwitserland, België, Frankrijk, Italië, Luxemburg, Duitsland en Nederland. Om het programma te vullen voert ieder land twee liedjes op. Nederland stuurt Jetty Paerl en Corry Brokken naar Lugano met twee juryleden.

Alle Nederlandse inzendingen

Alle Nederlandse inzendingen voor het Eurovisie Songfestival zien? Kijk dan hier

Tot 1975 kent het Eurovisie Songfestival een jury met twee leden per land. Het lukt Luxemburg niet om twee juryleden voor te dragen, maar daar heeft het Zwitserse gastland wel een oplossing voor. Zwitserland draagt twee leden uit eigen land voor en geeft ze de bevoegdheid op ieder land te kunnen stemmen. Het verbaast dan ook niemand dat de Zwitserse Lys Assia er met de hoofdprijs vandoor gaat.

Een jaar na haar verlies in Lugano brengt Corry Brokken in 1957 'Net als toen' ten gehore en gaat met de hoofdprijs naar huis.

In 1968 is het Songfestival voor het eerst in kleur te zien voor de gelukkige kijker met een kleurentelevisie. Niemand twijfelt voorafgaand aan het evenement aan de overwinning van de razend populaire Britse popster Cliff Richard. Zijn nummer ‘Congratulations’ is meteen een nummer 1-hit in Groot-Brittannië. Op de dag van de finale is het nummer bij een peiling zo populair dat de Britse pers zich openlijk afvraagt wie er tweede zal worden.

Toch verliest Cliff Richard met één punt van de Spaanse Massiel met haar nummer ‘La, La, La’. Woedend wijst Cliff op manipulatie van de Spaanse dictator Franco. Veertig jaar na het verlies suggereren Spaanse documentairemakers dat Franco wel degelijk een vinger in de pap heeft gehad bij de overwinning van Massiel. Franco zou in Oost-Europese landen de juryleden bij de omroepen omkopen met aanvragen voor programma’s. En dit alles om het toerisme te doen opbloeien en zijn regime in een goed daglicht te stellen.

songfestival_massiel
De Spaanse Massiel tijdens het Eurovisie Songfestival van 1968.
 © ANP
2

Het toneel van de internationale politiek

Het Songfestival is de ultieme plek om misstanden in je land op de internationale agenda te krijgen. Tijdens het Songfestival van 1978 weigert Jordanië het nummer van Israël ‘Abanibi’ uit te zenden. Enkele minutenlang laat het land bloemen zien in plaats van het nummer. Als naarmate de avond vordert blijkt dat Israël de wedstrijd gaat winnen breekt Jordanië de uitzending zelfs af en doet alsof België op de eerste plaats eindigt.

De winnende inzending van het Eurovisie Songfestival van 1978. 

Ook tijdens het Songfestival van 2000 komt Israël in het nieuws. De Israëlische groep Ping Pong wappert namelijk aan het eind van hun act met zowel Syrische als Israëlische vlaggen. Controversieel omdat het land in 2000 in de clinch ligt met Syrië. De actie roept op tot vrede in het Midden-Oosten, maar de Israëlische Broadcasting Authority is er niet van gediend en stuurt de groep naar huis. In 2009 klinkt er wederom een roep om vrede in het Midden-Oosten vanuit Israël. De Palestijnse Mira Awad en de Joodse Noa vragen in ‘There must be another way’ in zowel het Engels, Hebreeuws als het Arabisch om vrede in het Midden-Oosten.

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie nemen begin jaren 90 steeds meer voormalige Sovjetlanden deel aan het Songfestival. Politieke boodschappen komen in de inzendingen uit Oost-Europa sindsdien steeds meer voor.

De afgelopen jaren zijn vooral de spanningen tussen Rusland en Oekraïne terug te zien op het Songfestival. In 2005 zendt Oekraïne het onofficiële volkslied van de Oranjerevolutie ‘Razom nas bahato’ in voor het Songfestival. Het nummer is een doorn in het oog van Moskou en de Russen zien het als een aanval op Poetin. De EBU is het daarmee eens en eist dat de tekst aangepast wordt. Twee jaar later in 2007 komt de inzending van Oekraïne wederom in opspraak als de Oekraïense travestiet Verka Serduchka in het nummer ‘Dancing Lasha Tumbai’ de tekst “Russia goodbye” en "Ruski no no no" lijkt te zingen.

Sinds de Russische inname van het Oekraïense schiereiland de Krim in 2014 is de relatie tussen de twee landen er niet beter op geworden. In 2016 wint Oekraïne het Songfestival met een nummer over de wandaden van de Sovjet-Unie. In 2017 besluit Rusland het Songfestival te boycotten omdat gastland Oekraïne deelnemer Samojlova weigert toe te laten in het land. Samojlova heeft namelijk de wet overtreden door tijdens de Russische bezetting op de Krim op te treden. Ze staat daarom sindsdien op de zwarte lijst van Oekraïne. In 2018 doet Rusland weer mee aan het Eurovisie Songfestival en stuurt wederom Samojlova naar Lissabon om het land te vertegenwoordigen. Maar de zangeres haalt de finale niet. 

3

Het belang van vriendjespolitiek

Sinds 1975 kent het Songfestival het huidige stemsysteem waarbij landen punten van 1 tot 8, 10, en de beroemde 12, de welbekende douze points, geven aan de kandidaten. Oost-Europa staat erom bekend dat de buurlanden voornamelijk op elkaar stemmen, maar klopt dit wel? Is er sprake van vriendjespolitiek op het Eurovisie Songfestival?

songfestival_scorebord
Het scorebord van het Eurovisie Songfestival 1959 te Cannes.
 © Fotocollectie Anefo

Buurlanden stemmen vaker op elkaar. De Universiteit Twente onderzoekt in 2006 het stemgedrag gedurende de voorgaande dertig jaar. Dit onderzoek wijst uit dat landen inderdaad over het algemeen vaker stemmen op liedjes van landen uit dezelfde regio. Een historische band tussen twee landen speelt hierbij een grote rol. Vriendjespolitiek is dus wel degelijk aanwezig. Maar uit dit onderzoek blijkt niet dat landen in Oost-Europa, Scandinavië en Joegoslavië vooral op buurlanden stemmen.

Vooral in de Baltische Staten stemmen buurlanden op elkaar. Deze landen stemmen beduidend hoger op landen uit dezelfde regio. Maar Nederland stemt ook vaker op België en andersom. Net als Cyprus en Griekenland. Monaco geeft van oudsher veel punten aan Frankrijk. De Franse buren geven deze punten dan weer niet terug.

songfestival_hardy
Finalisten van het Eurovisie Songfestival van 1963. De Franse Francoise Hardy (derde van links) zingt voor Monaco, maar scoort vlak voor het Songfestival een grote hit in Frankrijk. Ook voor Monaco scoort ze op het Songfestival dan ook hoge punten.

Ook geven Nederland en Duitsland jaarlijks veel punten aan Turkije, maar krijgen daar geen punten voor terug. Sinds 2012 doet Turkije niet meer mee aan het Songfestival omdat zij het niet eens zijn met de huidige manier van puntentelling. Zo telt sinds 2010 het oordeel van de jury voor 50 procent mee. Dit is nadelig voor Turkije omdat zij juist zo veel punten uit verschillende landen in Europa krijgen. Daarnaast vinden zij het oneerlijk dat betalende landen automatisch in de finale terechtkomen.

Nederland moet ook betalen voor een gegarandeerde finaleplek

Frankrijk, Groot-Brittannië, Spanje, Italië en Duitsland helpen het lot een beetje. Zij geven een flinke financiële bijdrage aan het festival en komen daarmee automatisch in de finale terecht met het gastland. Het gastland legt immers ook een flinke smak geld neer om het festival te organiseren. Moet Nederland dit ook doen? 

Componist Eric van Tijn vertelt in 2011 aan Novum Nieuws dat ook Nederland moet betalen voor een finaleplek. Nederlandse Event Supervisor van het Eurovisie Songfestival Sietse Bakker denkt in 2011 dat dit niet mogelijk is. “De bedragen die aan de organiserende EBU voor het Songfestival betaald worden, zijn gebaseerd op het inwoneraantal en het bruto nationaal product. Lid worden van de 'big groep', en daarmee een finaleplaats krijgen, is niet te koop.”

Toch is in 2015 Australië aan het rijtje betalende finalegasten toegevoegd. Dit is vreemd, want Australië ligt bij lange na niet in Europa. Om deel te mogen nemen aan het Songfestival moet een omroep lid zijn van de European Broadcasting Union, de EBU. Maar daar mogen alleen leden van de Raad van Europa lid van worden. En daarnaast ligt Australië te ver weg.

Omdat in 2015 het Eurovisie Songfestival 60 jaar bestaat maakt de EBU een uitzondering voor het land. Hoewel het om een eenmalige deelname zou gaan, krijgt Australië van de EBU toch toestemming zich aan te sluiten bij de vijf betalende landen. Alleen komt Australië niet automatisch in de finale terecht. De Australische omroep SBS betaalt grof geld voor de deelname maar dat is het waard want het Songfestival is razend populair in het land. Al 30 jaar lang kijken miljoenen Australiërs om twee uur 's nachts naar het evenement terwijl hun land er niet aan deelnam.

songfestival_australie
Australische fans op het Eurovisiesongfestival van 2014.
 © ANP
4

Waarom het Songfestival nog altijd verbindt

Sinds de oprichting heeft het Eurovisie Songfestival een sociaal karakter. Waar het bij de oprichting vooral gaat om het verbinden van landen, vragen de inzendingen van de afgelopen decennia veelal om aandacht voor minderheden in de samenleving.

De finale van Songfestival van 1998 staat voor de LHBT-community in het geheugen gegrift. De Israëlische Dana International laat de wereld die avond namelijk zien dat een transgender het Songfestival kan winnen. In onderstaande video is te zien hoe zij stralend haar winnende nummer ‘Diva’ na de overwinning nogmaals zingt.

De rechten van de LHBT-community staan hoog op de agenda tijdens het Eurovisie Songfestival. Hoewel tijdens het Songfestival van 1957 een heterostel al wel een kus waagt aan het eind van hun act, duurt het tot 2013 tot twee vrouwen zoenen tijdens het Songfestival. De Finse deelnemer Krista Siegfried kust aan het eind van haar optreden een van haar danseressen. Dit om te protesteren tegen een politieke beslissing van de Finse regering om het homohuwelijk niet te legaliseren. In Turkije besluiten ze na de kus de tweede halve finale niet uit te zenden.

Finse uitzendingen kaarten vaker binnenlandse problematiek aan tijdens het Songfestival. In 2015 brengt de Finse groep Pertii Kurikan Nimipäivät, PKN, de moeilijkheden van mensen met een beperking onder de aandacht. De vier verstandelijk gehandicapte punkers zingen en schreeuwen hun frustraties eruit. 

PKN zingt hun 85 seconde durende nummer Aina Mun Pitää: vrij vertaald betekent dit altijd moet ik. 

De EBU richt het Eurovisie Songfestival op om de sociale cohesie tussen de landen te verbeteren. Doordat jaarlijks  kandidaten inmiddels ook misstanden rond minderheden in hun land aankaarten verbindt het Songfestival nog altijd.

5

Welke liedjes doen het goed?

Ieder jaar is er discussie over de kwaliteit van de liedjes. Maar welke liedjes doen het nou goed op het Songfestival? Nederland zendt voor het Songfestival van 1962 het duo De Spelbrekers met hun nummer ‘Kleine Kokette Katinkanaar Luxemburg. Het nummer wint een jaar eerder het Nationaal Songfestival en de verwachtingen zijn hoog. Maar Nederland krijgt dat jaar nul points, geen van de landen stemt op De Spelbrekers.

Toch bereiken ook de Songfestivalliedjes de nationale en internationale hitlijsten. Denk bijvoorbeeld alleen al aan het liedje ‘Nel blu di pinto di blu’ van het Songfestival van 1958. Je kent anno 2018 vast wel een cover van onderstaand nummer. Het is namelijk het meest gecoverde Eurovisie Songfestivalliedje. Onder andere David Bowie, Cliff Richard en Dean Martin wagen zich aan het nummer.

Domenico zingt 'Nel blu di pinto di blu' op het Songfestival van 1958. We kennen het nummer inmiddels vooral als 'Volare'.

‘Nel blu di pinto di blu’, ook wel ‘Volare’, is populair omdat het zo makkelijk mee te zingen is en dat lijkt de gouden regel voor het Songfestival. In 1969 sleept Lenny Kuhr voor Nederland de hoofdprijs in de wacht met haar nummer ‘De Troubadour’. Hoewel Lenny Kuhr het lied in het Nederlands zingt, is het refrein gemakkelijk mee te zingen. Het nummer valt daarmee op tussen de rest.

De winnaar van het Songfestival van 1974 is de meest succesvolle. De Zweedse popgroep ABBA breekt op 6 april 1974 met 'Waterloo' in een klap wereldwijd door dankzij hun succes op het Eurovisie Songfestival. ‘Waterloo’ is een vrolijk en uptempo liedje, zoals te zien in onderstaande video, en krijgt moeiteloos de meeste punten van de jury. 

Niet alleen popartiesten gaan met de eerste prijs naar huis. In 2006 laat de Finse rockband Lordi het Songfestival trillen op zijn grondvesten. De rockband heeft als motto: “Putting fun back into rock and rock back into Eurovision”. En met succes: het land sleept de meeste punten binnen en wint daarmee de 51e editie van het Eurovisie Songfestival.

Het Songfestival is altijd al een combinatie van wat serieuzere en minder serieuze liedjes. Maar het is het nummer ‘Euphoria’ van de Zweedse Loreen dat in 2012 de kwaliteit terugbrengt naar het Songfestival. ‘Euphoria’ krijgt in wel achttien landen de maximale douze points. Nog niet eerder behaalt een nummer zo’n hoge score.

Ook de inzendingen van Nederland zijn sinds 2012 serieuzer. In 2013 reist Anouk naar het Eurovisie Songfestival af en zij behaalt een toptien notering. Een jaar later vertegenwoordigen The Common Linnets Nederland. Zij eindigen op de tweede plaats. De toespitsing op serieuzere nummers lijkt dus zijn vruchten af te werpen. Dit bewijst Duncan Laurence als hij in 2019 na 44 jaar weer het Eurovisie Songfestival wint voor Nederland. Door zijn winst mag Rotterdam in 2020 het zangevenement organiseren. Wereldwijd zouden naar schatting 200 miljoen mensen het spektakel in mei volgen. Singer-songwriter Jeangu Macrooy zou Nederland vertegenwoordigen. Maar het coronavirus gooit roet in het eten. Vanwege de uitbraak van het virus wordt de 65e editie van het Eurovisie Songfestival in mei 2020 in Rotterdam afgelast.

In het kort

  • In 1956 organiseert de EBU het eerste Eurovisie Songfestival met als doel de sociale cohesie in Europa te bevorderen.

  • Van inmenging van Franco tot Russische boycots: Het Eurovisie Songfestival groeit al snel uit tot een toneel van de internationale politiek. 

  • Om te winnen op het Eurovisie Songfestival is het belangrijk om een goede relatie met je buurlanden te hebben, vriendjespolitiek is namelijk van groot belang. 

  • Frankrijk, Groot-Brittannië, Spanje en Duitsland en het gastland komen automatisch in de finale terecht; dankzij de grote financiële bijdrage die de landen leveren.

  • Door misstanden aan te kaarten en taboes te doorbreken verbindt het Eurovisie Songfestival nog altijd. 

  • Het hoeft je smaak niet te zijn, maar toch komen geregeld liedjes van het Eurovisie Songfestival in de hitlijsten terecht. 

En je weet het!

Anderen het laten weten?

auteur

Door Tess de Bruijn

Redacteur

Ook interessant

om te weten