Hoe gaat opgroeien in een pleeggezin?

Pleegzorg is bedoeld voor kinderen die thuis niet veilig kunnen opgroeien of zich niet goed kunnen ontwikkelen. Pleegouders kunnen onbekenden zijn, maar ook familie of vrienden kunnen pleegouder worden. Er zijn verschillende redenen waarom een kind in pleegzorg terechtkomt.

Een ouder kan samen met hulpverleners zelf kiezen voor pleegzorg. Bijvoorbeeld wanneer de zorg voor het kind de ouder even te zwaar wordt. Een kind kan dan volledig bij een pleeggezin komen te wonen of voor een aantal dagen per week. Het doel hiervan is om het gezin tijdelijk te ondersteunen. De biologische ouders blijven dan vaak betrokken bij belangrijke beslissingen over het kind. 

De keuze voor pleegzorg is niet altijd vrijwillig. Soms maakt een rechter deze beslissing. Dat heet gedwongen uithuisplaatsing en kan gebeuren wanneer de veiligheid of ontwikkeling van een kind ernstig in gevaar is. Bijvoorbeeld wanneer een ouder psychische problemen heeft en daardoor onveilig gedrag vertoont naar het kind. Het kan ook zijn dat een ouder (licht)verstandelijk beperkt is en een kind daardoor onvoldoende zorg kan bieden. Ook verwaarlozing of mishandeling kan ervoor zorgen dat een kind uit huis wordt geplaatst. Dat was het geval bij Kristie, die hierover vertelt in de onderstaande video:

Om ervoor te zorgen dat pleeggezinnen een fijne en stabiele basis zijn voor een kind, kan niet iedereen zomaar pleegouder worden. Om te beginnen moet je minimaal 21 jaar oud zijn om je aan te kunnen melden als pleegouder. Daarnaast wordt er uitgebreid gekeken of je veiligheid en stabiliteit kan bieden.

Het proces van pleegouder worden begint bij het aanvragen van een informatiepakket en het bijwonen van een bijeenkomst van een pleegzorgorganisatie om te kijken of het bij je past. Als je bij zo'n bijeenkomst bent geweest, kan je je pas aanmelden als aspirant-pleegouder. Vervolgens moet je bij de Raad voor de Kinderbescherming een ‘Verklaring van Geen Bezwaar’ krijgen. De Raad doet hiervoor eerst onderzoek om te kijken of er risico's zijn, bijvoorbeeld door te checken of jij of iemand op jouw adres misdrijven heeft gepleegd. Als er niets wordt gevonden wat pleegouderschap in de weg staat, geven ze de verklaring af.

Daarna komt er een gezinsonderzoek om te kijken of het pleeggezin de stabiliteit en veiligheid kan bieden die een pleegkind nodig heeft. Tijdens de voorbereiding bezoek je als aspirant-pleegouder een aantal bijeenkomsten waarin je meer leert over de verschillende kanten van het pleegouderschap. Bijvoorbeeld over het gedrag van kinderen, samenwerking met de ouders en over rechten en plichten. Je moet de voorbereiding en screening positief afronden voordat je kan starten als pleeggezin. 

Waarom mensen ervoor kiezen pleegouder te worden, is erg verschillend. Er zijn mensen die bijvoorbeeld door andere pleegouders geïnspireerd zijn. Iemand kan ook pleegouder willen zijn omdat diegene een kinderwens heeft, maar zelf geen kinderen kan krijgen. Of een ouder heeft bijvoorbeeld zelf een erg vervelende jeugd gehad. Dit kan iemand motiveren om het beter te willen doen voor de nieuwe generatie. 

Voor het plaatsen van een kind bij een pleeggezin wordt er een match gezocht. Hierbij proberen ze zoveel mogelijk rekening te houden met de kenmerken van het pleegkind en het pleeggezin. De pleegzorgorganisatie kiest het gezin dat het beste bij zowel het kind als de ouders past. Ook begeleidt de organisatie het gezin tijdens de hele periode. Tijdens huisbezoeken en gesprekken met pleegouders en het pleegkind volgen ze hoe het gaat en of er extra ondersteuning nodig is.

Een jeugdbeschermer van de jeugdzorgorganisatie onderhoudt het contact met het gezin, de pleegzorgbegeleider en de pleegouders en checkt hoe het gaat met de ontwikkeling van het kind. Ook kan deze persoon onderzoeken en adviseren of het kind weer veilig terug kan naar de biologische ouders.

Verder houdt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) in het algemeen toezicht op de kwaliteit van pleegzorg in Nederland. Zij controleren de pleegzorgorganisaties, bijvoorbeeld door informatie op te vragen, met betrokkenen te praten en door de organisaties te bezoeken. De IGJ concludeert in 2025 dat het in de meeste gevallen goed gaat in pleeggezinnen, maar dat er ook nog blinde vlekken zijn. Zo is er te weinig zicht op de veiligheid binnen pleeggezinnen en te weinig contact met de pleegkinderen zelf. Een voorbeeld van een situatie waar het verschrikkelijk misging is die van de 'Vlaardingse pleegkinderen':

Pleegzorg is dus bedoeld als een oplossing zodat je als kind fijn kan opgroeien. Een kind dat in een veilig en stabiel pleeggezin terechtkomt, krijgt vaak meer rust en ritme. Dat kan helpen bij de emotionele, sociale en lichamelijke ontwikkeling. Kinderen kunnen zich veiliger gaan voelen, beter presteren op school en meer vertrouwen krijgen in zichzelf en anderen.

Tegelijkertijd is een plaatsing in een pleeggezin erg ingrijpend. Je moet wennen aan een nieuw gezin, mist je ouders en kan je verdrietig, boos of onzeker voelen. Veel pleegkinderen hebben bovendien al voor de plaatsing ingrijpende ervaringen meegemaakt, zoals verwaarlozing of mishandeling. Dit kan onder andere veel invloed hebben op de manier waarop jij naar jezelf kijkt. Je kan als pleegkind hierdoor een negatief zelfbeeld ontwikkelen.

Je biologische ouders achter moeten laten is meestal heel lastig, wat de reden van een uithuisplaatsing ook is. Wanneer iemands ouderfiguren regelmatig wisselen, kan ook bindingsangst of verlatingsangst ontstaan. Hierdoor kan jij je onbewust al voorbereiden op het weer verlaten van je pleegouders, zelfs wanneer hier geen reden voor is. Dit kan erg lastig zijn om mee om te gaan. 

Pleegzorg beïnvloedt niet alleen het pleegkind zelf, maar het hele gezin. Het kan een pleegouder veel voldoening geven, maar vraagt vaak ook veel van je. Ook voor de biologische kinderen die soms al in het gezin aanwezig zijn, kan het even wennen zijn. De jeugdzorgorganisatie probeert een gezin hierbij te begeleiden. Maar soms blijft het lastig, zoals bij Julia:

Pleegzorg is bedoeld als tijdelijke oplossing. Het doel is dat het kind weer terug kan naar de ouders als de situatie thuis weer veilig en stabiel is. Daarom is contact met de biologische ouders vaak belangrijk. Ook als een kind niet meer terug naar huis kan, kan contact bijdragen aan de ontwikkeling van het kind. Hiervoor kan een omgangsregeling af worden gesproken. Soms is de situatie van de ouders zo ingewikkeld dat contact juist voor meer onrust zorgt. In dat geval kan het contact worden beperkt. Pleegouder Monique en haar dochter Tessa delen hun ervaring hiermee in een interview bij talkshow Eva:

Het kan voorkomen dat een kind niet terug kan naar de biologische ouders. Hierdoor blijven sommige pleegkinderen een aantal jaar bij een pleeggezin. Heel soms kiezen pleegouders ervoor om een pleegkind te adopteren. Het pleegkind krijgt dan de achternaam van de pleegouders en wordt daarmee wettelijk onderdeel van de familie. Zo wordt een 'tijdelijke' opvang een veilige thuishaven voor een kind.