Wat is de beeldenstorm?
Acht doopsgezinden te Amsterdam verbrand, Jan Luyken (1683-1685)
Waar en wanneer begint de beeldenstorm?
De beeldenstorm begint in 1566 in Vlaanderen. De aanhangers van het protestantisme hebben geen eigen kerkgebouwen. Daarom houden ze bijeenkomsten in de open lucht, de zogenoemde hagepreken. Er komen al snel duizenden mensen op af. Rondtrekkende predikanten roepen gelovigen op om hun bestaan in te richten volgens de Bijbel. Daarin staat dat de mens sober moet leven, en dat hij geen beelden mag maken van God of van mensen. Katholieken zondigen tegen die regels. Hun rijkversierde kerken staan vol met beelden.
Op 10 augustus 1566 slaat bij het Zuid-Vlaamse Steenvoorde de vlam in de pan. Een groep protestanten bestormt na een hagepreek een klooster en richt vernielingen aan: beelden van heiligen worden van de muur getrokken, glas-in-loodramen ingegooid, het kerkzilver geplunderd en boeken vernietigd. Fanatieke protestanten zien de beeldenstorm als zuivering: protserige kerken vol beelden van ‘afgoden’ worden geschikt gemaakt voor sobere kerkdiensten waarin Bijbellezing en Bijbeluitleg centraal staan.
In 1566 vernielt een groep protestanten beelden in een klooster in Steenvoorde. Binnen enkele weken slaat deze trend over naar de rest van de Nederlanden.
Vanuit het zuidwesten verspreidt de beeldenstorm zich over de Nederlanden, tot aan Leeuwarden en Groningen toe. In sommige steden, zoals Antwerpen, gaat het er gewelddadig aan toe, en vernielen de bestormers veel kerken en kloosters. Op andere plaatsen verloopt de storm beheerst. Daar willen protestanten kerken vooral geschikt maken voor hun eigen gebeden en krijgen katholieken de kans hun schatten in veiligheid te brengen.
Wat gebeurt er na de beeldenstorm?
De Spaanse katholieke leider van de Nederlanden, Filips II, is woedend over de beeldenstorm. Hij stuurt zijn beste generaal, de hertog van Alva, met een leger van tienduizend man van Spanje naar de Nederlanden. Alva moet orde op zaken stellen en de schuldigen aan de beeldenstorm bestraffen. Het leger arriveert in mei 1567 en Alva begint een schrikbewind. In vijf jaar tijd worden 1073 protestanten ter dood veroordeeld en ruim elfduizend verbannen. Veel edelen slaan op de vlucht en Alva krijgt door zijn harde aanpak al snel de bijnaam ‘IJzeren Hertog’.
Tirannie van Alva door Willem Jacobsz. Delff (1622)
Het jaar 1566, waarin de beeldenstorm plaatsvindt, wordt al snel 'het wonderjaar' genoemd, want de snelle opeenvolging van dramatische gebeurtenissen blijkt achteraf belangrijke gevolgen te hebben. De jonge Willem van Oranje trekt zich terug op zijn ouderlijk kasteel in het Duitse rijk om te ontkomen aan Alva. Van daaruit organiseert hij een reeks gewapende invallen in de Nederlanden, met wisselend succes. Zo begint de Nederlandse Opstand, een burgeroorlog tegen Filips II en zijn legers. Die zal tot ieders verrassing leiden tot een nieuw land, de Republiek der Nederlanden.
Het zal nog jaren onrustig blijven in de Nederlanden en duizenden inwoners zullen bezwijken aan geweld. De beeldenstorm blijkt achteraf het begin te zijn geweest van een aantal ingrijpende politieke, religieuze en staatkundige veranderingen in de Nederlanden die leiden tot een Republiek, die weer de voorganger is van het huidige Nederland.
In het begin van de zestiende eeuw is er geen scheiding tussen kerk en staat. Nederland is katholiek en politieke beslissingen worden genomen met de Bijbel in de hand.
Critici van het katholicisme wordt geprobeerd de mond te snoeren, maar toch krijgen ze aanhang en ontstaan er nieuwe, protestantse kerken.
Op 10 augustus 1566 bestormt een groep protestanten een klooster bij het Zuid-Vlaamse Steenvoorde. Heiligenbeelden worden van de muur getrokken.
De beeldenstorm markeert een aantal ingrijpende politieke, religieuze en staatkundige veranderingen in de Nederlanden.
