
Wat moet je doen bij een brandwond?
Bij een brandwond is het belangrijk om snel in actie te komen. Door de wond meteen te koelen, kan je de schade beperken. Dit zijn de belangrijkste eerste stappen:
- De wond 10 tot 20 minuten koelen met lauw kraanwater.
- Kleding, luier of sieraden bij de wond weghalen als dat lukt.
- Heb je een open wond of blaren? Dek de plek na het koelen losjes af met huishoudfolie, een schone doek of verband.
Wanneer moet je 112 of de huisarts bellen?
Bel altijd 112 als het levensbedreigend is. Bijvoorbeeld als de brandwond is. Of als iemand moeite heeft met ademhalen of bewusteloos is. Bel de huisarts als je veel of grote blaren ziet of als de brandwond op een zit. Ook bij een droge geelwitte, bruine of zwarte plek die weinig of geen pijn doet, is het slim om de huisarts te bellen. Hetzelfde geldt als er vuil in de wond zit. Of als het is ontstaan door elektriciteit of een . Wordt de brandwond in de dagen erna pijnlijker of komt er geelgroen vocht uit? Dan kan er een infectie zitten en kan je ook beter je huisarts bellen.
Waarom moet je een brandwond eerst koelen?
Het belangrijkste bij een brandwond is om de wond zo snel mogelijk te koelen: eerst water, de rest komt later. Ook nadat je je hebt verbrand, zit er namelijk nog warmte in je huid. Die warmte kan je huid verder beschadigen. Door snel te koelen haal je die hitte uit de wond. Daardoor is er minder schade aan je huid, wordt de brandwond minder diep en heb je minder pijn.
Koel de wond 10 tot 20 minuten met lauw kraanwater. Kies een temperatuur die fijn voelt. Is er geen kraanwater in de buurt, dan is water uit een sloot of plas beter dan helemaal niet koelen. Het is beter om geen ijskoud water of ijs te gebruiken. Dat klinkt misschien extra verkoelend, maar daardoor kan je juist onderkoeld raken. Om dezelfde reden is het verstandig om alleen de brandwond te koelen en niet je hele lichaam. Zorg er dus voor dat je niet te veel afkoelt.
Titus vertelt dat hij zonder de snelle actie van zijn buurman hier nu niet had gestaan. Bekijk de hele aflevering van Focus (NTR) op NPO Start.
Ook als het niet lukt om meteen te koelen, kan dat in de eerste uren daarna nog zin hebben. Koelen kan dan nog helpen om de pijn te verminderen.
Koelen is belangrijk. Maar veiligheid gaat voor. Als er nog brand is of iemand een elektrische schok heeft gekregen, moet je natuurlijk niet meteen naar de kraan rennen. Zorg eerst dat de situatie veilig is. En ga pas koelen als dat veilig kan.
Tijdens het koelen is het slim om kleding, luiers en sieraden rond de brandwond weg te halen. Een ring, horloge of armband blijft nog een tijd warm doordat het meestal van metaal is. Bovendien zwelt je huid vaak op, waardoor sieraden kunnen knellen. Kleding moet je natuurlijk niet met grof geweld van je huid aftrekken. Maar als het kan, is het wel verstandig om het zoveel mogelijk weg te knippen of te verwijderen. Vroeger was het advies juist om kleding te laten zitten om extra beschadiging van je huid te voorkomen. Maar dat advies is aangepast. Onderzoek liet namelijk zien dat brandwonden minder goed werden gekoeld als er kleding over de wond heen zat.
Wat moet je na het koelen doen?
De meeste brandwonden zijn gelukkig oppervlakkig. Alleen de bovenste laag van je huid is dan beschadigd. Na het koelen doet je lichaam zelf het meeste werk. De pijn is meestal na een paar dagen tot 2 weken weg. Is de huid alleen rood of gezwollen en zijn er geen blaren of open wonden? Dan kan je er een vette crème opsmeren.
Heb je wel een open wond of veel blaren? Dan kan je beter niets op de brandwond smeren. Dat vergroot de kans op een infectie. Voor dichte blaren is het advies om ze niet door te prikken. Je kan ze het beste gewoon met rust laten. Ze werken namelijk als een soort natuurlijke pleister. Het vocht in de blaar beschermt de kwetsbare huid eronder.
Bij een open wond of blaren is het slim om de brandwond af te dekken. Zo bescherm je de beschadigde huid tegen vuil en bacteriën. Gebruik daarvoor iets schoons dat niet aan de wond plakt, zoals plastic huishoudfolie, een schone doek of steriel verband. Huishoudfolie heeft ook als voordeel dat het doorzichtig is. Daardoor kunnen hulpverleners de wond makkelijk bekijken. Breng het wel losjes aan. Als je het strak om de wond heen wikkelt, kan het knellen.
Hoe ontstaan brandwonden?
Bij brandwonden denk je misschien snel aan een brand of vuur. Maar een brandwond kan ook ontstaan door iets heets, elektriciteit, chemische stoffen, straling of zelfs . De meeste brandwonden ontstaan thuis. Bijvoorbeeld als je in de snelheid van de dag een hete pan vastpakt of een kop thee omgooit. Bijna 40% van de brandwonden komen door hete vloeistof. Vooral bij (kleine) kinderen komt dit veel voor.
Welke soorten brandwonden zijn er?
Niet elke brandwond is even ernstig. Dat hangt vooral af van hoe diep de schade in je huid zit. Hoe dieper de brandwond, hoe langer het herstel duurt en hoe groter de kans op littekens.
Om dat te snappen, moet je weten hoe je huid in elkaar zit. Je huid bestaat uit drie lagen. Aan de buitenkant zit de opperhuid (epidermis). Die vormt een soort beschermlaag tegen vuil, bacteriën en andere dingen die je liever buiten je lichaam houdt. Daaronder zit de lederhuid (dermis). Hier lopen onder andere zweetklieren, bloedvaten en zenuwen. Daardoor voel je warmte, kou en pijn. Ook helpt deze laag je lichaam op temperatuur te blijven. De diepste laag is de onderhuid (subcutis). Deze bestaat vooral uit vetweefsel. De onderhuid houdt je warm en vangt schokken op.
Hoe diep een brandwond wordt, hangt van verschillende dingen af. Bijvoorbeeld hoe heet iets is, hoe lang je eraan bent blootgesteld, hoe je verbrand bent en of hoe snel je hebt gekoeld. Ook de plek op je lichaam en de dikte van je huid spelen een rol. Op basis van de diepte verdelen artsen brandwonden in groepen: eerstegraads, tweedegraads en derdegraads verbrandingen.
Eerstegraads verbranding
Je hebt waarschijnlijk wel een keer een eerstegraads verbranding gehad. Bijvoorbeeld nadat je je handen per ongeluk onder een hete kraan houdt. Of als je verbrand bent na een middag op het strand. Officieel is deze verbranding geen brandwond. De huid is namelijk niet kapot: je hebt geen wond. Toch voelt het vaak wel alsof je huid in brand staat. De plek wordt rood of roze, kan wat opzwellen en is wat droger. Je lichaam herstelt deze schade zelf. Na een paar dagen zijn je klachten vaak verdwenen. En er blijven geen littekens achter.
Oppervlakkige brandwonden herstellen vaak helemaal, omdat de cellen in je huid die de huid vernieuwen niet kapot zijn. De hele aflevering van Het Klokhuis over je huid, zie je op hun website.
Tweedegraads brandwond (oppervlakkig)
Bij een tweedegraads brandwond is er meer beschadigd dan alleen de bovenste huidlaag. Ook een klein deel van je lederhuid is kapot. De wond doet veel pijn. En je huid is meestal rozerood, glanzend en soepel. Ook krijg je vaak blaren. Hoewel deze brandwond er soms heftig uitziet, herstelt je huid meestal goed. De kans op littekens is niet zo groot. Ongeveer 90% van de mensen die met een brandwond naar de huisarts gaat, heeft een oppervlakkige eerste- of tweedegraads verbranding.
Tweedegraads brandwond (diep)
Bij een diepe tweedegraads brandwond is een groter deel van je lederhuid beschadigd. Je huid ziet er vaak rozerood uit, soms met witte vlekjes erop. Ook heb je blaren en pijn. Maar je huid is minder vochtig en minder pijnlijk dan bij oppervlakkige brandwonden. Dat je minder pijn voelt, komt doordat ook de zenuwen in je huid beschadigd zijn. En die geven normaal gesproken een gevoel van pijn door.
Het duurt bij een diepe brandwond langer voordat je huid geneest. Dat komt doordat je lederhuid nieuwe huidcellen maakt. Maar door de verbranding gaat dat langzamer. De kans is ook groter dat je littekens krijgt. Bij een diepe tweedegraads brandwond is behandeling door een arts vaak nodig.
Derdegraads brandwond (zeer diep)
Bij een derdegraads brandwond zijn alle lagen van je huid beschadigd. Soms gaat de schade zelfs tot spieren, pezen of botten. Het klinkt misschien gek, maar de wond zelf doet weinig of zelfs helemaal geen pijn. De zenuwen in je huid zijn namelijk zo zwaar beschadigd dat ze geen pijnsignalen meer doorgeven. Rond de wond kunnen wel minder diepe brandwonden zitten die wel veel pijn doen.
Derdegraads brandwonden zien er meestal anders uit dan oppervlakkige brandwonden. Je huid is stijf en kan wit, witgeel, bruin of zwart kleuren. Je huid kan zichzelf niet meer goed herstellen. Daarom heb je altijd een medische behandeling nodig.
Hoe worden (zeer) diepe brandwonden behandeld?
Diepe tweedegraads of derdegraads brandwonden kan je huid niet meer helemaal herstellen. Je moet dan naar een ziekenhuis of brandwondencentrum. Er zijn drie gespecialiseerde brandwondencentra in Nederland: in Beverwijk, Groningen en Rotterdam.
Ernstige brandwonden kunnen grote gevolgen hebben voor je lichaam. Via de beschadigde huid verlies je bijvoorbeeld veel vocht. Daardoor kan je uitdrogen en ernstig ziek worden. Soms raken mensen zelfs in shock. Dan daalt je bloeddruk en gaat je hart sneller kloppen. Ook kan je suf, in de war of prikkelbaar zijn. Daarnaast is er bij ernstige brandwonden ook vaak sprake van andere schade. Bijvoorbeeld doordat iemand rook of giftige gassen heeft ingeademd tijdens een brand.
Welke behandeling nodig is, hangt vooral af van de grootte, diepte en plek van de brandwond. Bij zeer diepe brandwonden is vaak een huidtransplantatie nodig. Dit komt onder andere doordat je huid zichzelf niet meer helemaal kan genezen en omdat littekens stug zijn. Artsen halen de dode huid meestal weg. Daarna bedekken ze de wond met gezonde huid. Die gezonde huid komt van een ander deel van je lichaam of van donorhuid. Bij grote brandwonden zijn vaak meerdere operaties nodig.
Behandelingen na ernstige brandwonden:
Het herstel kan lang duren. En sommige gevolgen van brandwonden blijven je hele leven. Littekens kunnen je huid minder soepel maken, waardoor bewegen moeilijker wordt. Ook voel je soms minder of zelfs helemaal niets meer op bepaalde plekken. Dat komt doordat je zenuwen daar beschadigd zijn.
Bovendien zijn de brandwonden vaak ontstaan bij een traumatische gebeurtenis. Je kan jarenlang last houden van de herinneringen daaraan. Ook moeten veel mensen wennen aan hun lichaam na de brandwonden. Bij diepe brandwonden blijven vaak (grote) littekens achter. Dat kan je onzeker maken, zeker als mensen ernaar kijken of vervelende opmerkingen maken. Vaak is dat minstens net zo'n grote uitdaging als het lichamelijke herstel.
Koel een brandwond zo snel mogelijk voor 10 tot 20 minuten met lauw (kraan)water. Daarmee beperk je de schade en verminder je de pijn.
Haal sieraden en kleding weg als dat kan. En laat blaren meestal met rust. Heb je een open wond of blaren? Dek de wond dan losjes af met plastic huishoudfolie, een schone doek of steriel verband.
Niet elke brandwond is even ernstig. Hoe dieper de schade in je huid zit, hoe langer het herstel duurt en hoe groter de kans op littekens. Diepe brandwonden moeten door een arts worden behandeld.
Soms is het verstandig om de huisarts of huisartsenpost te bellen. Bijvoorbeeld bij grote of diepe brandwonden, veel blaren of brandwonden door elektriciteit of chemische stoffen. Bel 112 als de situatie levensbedreigend is.