Wat is de intifada?

intifada_protest

Wat is de intifada?

Gepubliceerd: 13-11-2023

Laatste update: 04-03-2024

Intifada betekent ‘opstand’ in het Arabisch. Het slaat op de verschillende perioden in de Palestijns-Israëlische geschiedenis waarin Palestijnen in opstand komen tegen de Israëlische bezetting van Gaza en de Westelijke Jordaanoever. Er zijn twee bekende intifada’s: de Eerste Intifada (1987-1993) en de Tweede Intifada (2000-2005). De gebeurtenissen tijdens een intifada hielden niet alleen de regio bezig, de hele wereld volgde de ontwikkelingen op de voet.

Het gebied dat we nu kennen als Israël heeft in de loop der tijd verschillende bestaansvormen gekend. Vooral de laatste decennia was er veel strijd. Over land, over wie waar recht op heeft en welk volk waar mag wonen. Op NPO Kennis vind je meer achtergrondinformatie, over de stichting van de staat Israël en over de gevolgen daarvan voor de Palestijnen bijvoorbeeld. Een volledig overzicht is te vinden in onze collectie.

Wat is de Eerste Intifada?

Als het over de Eerste Intifada gaat, spreekt men over de opstand in de periode vanaf 1987. Toen brak een volksopstand uit op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook, na meer dan 20 jaar militaire bezetting van Israël. Deze intifada kwam bekend te staan als de Eerste intifada of de intifada van stenen. Het werd gekenmerkt door demonstraties, boycots, onthouding van belastingbetaling, stakingen en meestal ongewapende protesten.

In korte tijd escaleerde het Israëlisch-Palestijns conflict enorm. De Palestijnse bevolking kwam in opstand tegen de Israëlische overheersing en het Israëlische leger sloeg hard terug. Beelden van jonge Palestijnse demonstranten die stenen gooiden naar zwaarbewapende Israëlische soldaten werden iconisch voor deze periode.

'Oorlog van stenen'

De Eerste Intifada staat ook wel bekend als de 'oorlog van stenen'. Palestijnen die in opstand kwamen tegen de Israëlische overheersing uitten hun woede door met stenen te gooien.

kinderen gooien stenen naar Israëlische soldaten
Palestijnse kinderen gooien stenen naar Israëlische militairen.
een kind gooit stenen naar Israëlische soldaten
Een Palestijns kind gooit stenen naar Israëlische soldaten.
intifada_stenen2
Palestijnse vrouwen gooien met stenen naar Israëlische soldaten in Ramallah, Westelijke Jordaanoever.
intifada_stenen1
Palestijnse kinderen gooien stenen en zwaaien met een vlag tijdens protesten in de Gazastrook.
intifada_stenen3
Kinderen rennen weg voor Israëlische soldaten in Gaza.

De directe aanleiding voor het uitbreken van de opstand vond plaats op 8 december 1987. Een vrachtwagen bestuurd door een Israëliër reed een auto met Palestijnse arbeiders aan in de noordelijke Gazastrook, waarbij vier mensen om het leven kwamen en anderen gewond raakten. Destijds ging het gerucht dat dit incident een wraakactie was van de vader van een Israëliër die twee dagen eerder in Gaza was doodgestoken. Hierdoor meenden veel Palestijnen dat het incident een opzettelijke moord was.

Daarnaast speelde de woede over de al 20 jaar durende Israëlische bezetting een rol. Net als de slechte leefomstandigheden in de bezette gebieden en de grote werkloosheid onder de Palestijnen.

Zijn Palestijnen in Israël in de praktijk tweederangs burgers? In de serie Het Beloofde Land spreekt Coen Verbraak met Nederlandse Joden over onder meer de Israëlische politiek. De hele serie is te zien op NPO Start. Bron: BNNVARA/Coen Verbraak

Molotovcocktails, maar vooral stenen, waren het belangrijkste wapen in de confrontatie met het Israëlische leger. De jonge stenengooiers stonden bekend als de kinderen van stenen. De steen werd een nationaal symbool van verzet tegen de bezetting en kreeg voor de Palestijnen een grote religieuze en culturele symboliek. Een populair liedje gaat erover dat een steen verandert in Kalashnikov/AK47.

Israël legde zware straffen op aan stenengooiers. De borgtocht voor jonge kinderen die werden gearresteerd voor het gooien van stenen was 400-500 dollar (1988). Bij herhaling zouden nieuwe straffen worden opgelegd, zoals gevangenisstraf, zonder tussenkomst van een rechter. Vaders van kinderen onder de 12 jaar konden worden opgesloten als straf voor de misdaad van hun kind.

De Eerste Intifada veranderde het wereldwijde imago van Israël van slachtoffer in aanvaller. Kijk de hele documentaire op NPO Start

Het dodental van de Palestijnen tijdens de eerste Intifada wordt geschat op ongeveer 1.300, waaronder ongeveer 241 kinderen. Er vielen ruim 90.000 gewonden en tienduizenden Palestijnen zijn gevangen genomen. Ook zijn meer dan 1.200 huizen vernield en 140.000 bomen verdwenen van Palestijnse velden en boerderijen. Aan Israëlische zijde vielen 160 doden, onder wie 5 kinderen.

Tijdens de eerste intifada werd Hamas opgericht, in december 1987. De organisatie ziet zichzelf als een bevrijdingsorganisatie. Het verzet zich tegen de Israëlische bezetting en wil een Palestijnse staat stichten.

De intifada duurde tot 1991 en had verstrekkende politieke gevolgen. Voor het eerst kregen de Palestijnen brede internationale politieke erkenning voor hun verlangen om een eigen ​​staat te stichten. De Palestijnen konden hun strijd hierdoor presenteren als een strijd tegen een meedogenloze en onderdrukkende bezetting. Op 11 december 1987 werd door de VN-Veiligheidsraad een resolutie aangenomen waarin Israël werd veroordeeld. Bovendien werd het gesprek over de status van de Westelijke Jordaanoever en Gaza hernieuwd, wat uiteindelijk leidde tot de terugtrekking van Israël uit de Gazastrook. De Westelijke Jordaanoever, Jeruzalem en Hebron bleef wel door Israël bezet. Even was er hoop dat vredesonderhandelingen die bekend staan als de Oslo-akkoorden zorgen voor rust in het gebied. Maar de afspraken worden uiteindelijk nooit nagekomen en de onrust neemt de jaren alleen maar toe.

Wat is de Tweede Intifada?

De tweede Palestijnse Intifada, of Al-Aqsa Intifada, brak uit op 28 september 2000. Vergeleken met de Eerste Intifada werd deze intifada gekenmerkt door het grote aantal gewapende confrontaties en de escalatie van militaire acties tussen het gewapende Palestijnse verzet en het Israëlische leger. Meer dan 4.412 Palestijnen werden gedood en 48.322 raakten gewond. Het totale aantal Israëlische doden en gewonden was 1.069 doden en 4.500 gewonden.

Volgens mensenrechtenorganisaties zijn duizenden kinderen gearresteerd door het Israëlische leger.

De directe aanleiding voor de Tweede Intifada was het omstreden bezoek van de voormalige Israëlische premier Ariel Sharon op de binnenplaats van de Al-Aqsa-moskee, vergezeld van zijn lijfwachten. Het werd door de Palestijnen als een provocatie gezien vanwege de religieuze betekenis van de Tempelberg en Rotskoepel voor zowel moslims als joden. Hoewel bij deze intifada ook met stenen werd gegooid, werden zelfmoordaanslagen het bepalende kenmerk.

Gevolgen Tweede Intifada

De Tweede Intifada was gewelddadig en had veel slachtoffers tot gevolg. Jarenlang vinden over en weer aanvallen plaats. 

De Tweede Intifada had grote consequenties. Het Israëlische leger trok zich terug uit de Gazastrook en ook startte het met de aanleg van een scheidingsmuur in de Westelijke Jordaanoever. In maart 2002 lanceerde het Israëlische leger de militaire operatie Defensive Shield op de bezette Westelijke Jordaanoever en begon met de bouw van de betonnen veiligheidsmuur. Officieel om de veiligheid van de Israëliers te waarborgen. Maar de route van de muur is controversieel, omdat Israël hiermee een groot deel van Palestijnse gebieden annexeert. De Palestijnen noemden het de "Apartheidsmuur".  Tienduizenden Palestijnen werden getroffen door deze muur, omdat ze vast kwamen te zitten in kleine, van elkaar geïsoleerde gebieden.

Palestijnen die afhankelijk waren van de landbouw werden getroffen, omdat de muur dwars door landbouwgebieden werd aangelegd. De Palestijnse onderwijs- en gezondheidssystemen zijn ook door de muur aangetast. Studenten, leraren en dienstmedewerkers moeten dagelijks de barrière oversteken om hun scholen in Oost-Jeruzalem te bereiken. Het wordt ook moeilijk om gezondheidscentra en ziekenhuizen in de buurt van de muur te bereiken. 

De antiterrorismemuur die Israël na de Tweede Intifada bouwde op de Westelijke Jordaanoever maakt het leven voor veel Palestijnse inwoners een stuk lastiger. Kijk het hele programma op NPO Start.

Hoe gaat het na de intifada’s?

Medio 2015 leek het erop dat het Israëlisch-Palestijns conflict compleet vastliep. Het vredesproces was volledig tot stilstand gekomen. De internationale aandacht werd minder, in het Midden-Oosten was inmiddels de Syrische burgeroorlog aan de gang. De sloop van Palestijnse huizen door het Israëlische leger ging echter door, net als de uitbreiding van nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever en de blokkade van Gaza, die de humanitaire crisis daar verergert.

Is er in Israël sprake van Apartheid, zoals in Zuid-Afrika het geval was? In de serie Het Beloofde Land spreekt Coen Verbraak met Nederlandse Joden over onder meer de Israëlische politiek. De hele serie is te zien op NPO Start. Bron: BNNVARA/Coen Verbraak

In de jaren erna kwamen de Palestijnen opnieuw in opstand tegen de bezetting, zoals in 2015. De opstand was op grote schaal, maar in een andere vorm. Waar bij de Eerste Intifada in eerste instantie vooral met stenen werd gegooid, en bij de Tweede Intifada zelfmoordaanslagen vaker voorkwamen, vonden in de jaren erna steekpartijen, moorden en ook raketaanvallen plaats.

intifada_rook
Confrontatie tussen inwoners van Gaza en Israëlische militairen in mei 2018.
 © AFP

De Palestijnse Autoriteit roept de internationale gemeenschap op om tussenbeide te komen om bescherming te bieden aan het Palestijnse volk en om resoluties 181 en 194 van de internationale gemeenschap uit te voeren. De eerste roept op tot het verdelen van Palestina in twee staten, een joodse en een Arabische. De tweede gaat over de terugkeer van ongeveer een miljoen Palestijnse vluchtelingen naar hun huis en vaderland. Israël weigert echter deze en andere beslissingen uit te voeren, en de Palestijnen hebben het idee dat er geen internationale wens is om het conflict op te lossen. De Palestijnen geloven dat ze geen andere keuze hebben dan verzet te gebruiken om hun rechten te verkrijgen.

In 2023 valt Hamas Israël aan met duizenden raketten die worden afgevuurd vanaf de Gazastrook. Israël reageert direct door doelen in Gaza te bombarderen. De Israëliërs en Palestijnen staan lijnrecht tegenover elkaar. Een oplossing voor het conflict lijkt hiermee verder dan ooit.

En je weet het:

  • Intifada betekent 'opstand' in het Arabisch en verwijst naar Palestijns verzet tegen de Israëlische bezetting.

  • De Eerste Intifada (1987-1993) veranderde het wereldwijde imago van Israël. Beelden van jonge Palestijnse demonstranten die stenen gooiden naar zwaarbewapende Israëlische soldaten gaan de hele wereld over.

  • De Tweede Intifada (2000-2005) was nog gewelddadiger dan de eerste. Er waren gewapende confrontaties en zelfmoordaanslagen. Het Israëlische leger trok zich terug uit de Gazastrook en ook startte het met de aanleg van een controversiële scheidingsmuur in de Westelijke Jordaanoever.

  • Na de Intifada's bleef het Israëlisch-Palestijnse conflict vastlopen. Zo nu en dan laait het geweld op. Een oplossing voor het probleem lijkt ver weg.

En je weet het!

Anderen het laten weten?

Ook interessant om te weten