Hoe gezond is veganisme?

veganistisch eten
Hoe gezond is veganisme?

Gepubliceerd: 21-2-2018

Laatste update: 16-05-2024

Geen leer, geen kaas, geen shampoo getest op dieren: in de veganistische leefstijl maak je geen gebruik van dierlijke producten of producten waarbij dieren bij productie zijn gebruikt. Dan hebben we het niet alleen over voeding, maar ook over kleding, huishoudelijke producten en activiteiten, zoals sport of een bezoek aan de dierentuin. Maar hoe gezond is deze manier van leven?

Het Voedingscentrum biedt consumenten en professionals wetenschappelijke en onafhankelijke informatie over een gezonde, veilige en meer duurzame voedselkeuze. 

Partner
:  Voedingscentrum

Wat is veganisme?

Veganisten zijn mensen die een levensstijl aanhangen waarbij zij afzien van alle vormen van exploitatie van dieren. Dat betekent dat een veganist vanuit een morele overtuiging dierlijke producten zal proberen te vermijden, net als producten waarbij dieren zijn gebruikt bij de productie. Hieronder valt voedsel, zuivel en eieren, maar ook kleding, schoonmaakartikelen en schoenen. Het gaat bijvoorbeeld ook om producten van wol, veren en leer. Verder worden e-nummers waarin dierlijke producten zijn verwerkt vermeden en producten die op dieren zijn getest. Een bekende veganist is Marianne Thieme, mede-oprichter van de Partij voor de Dieren.

De populariteit van veganistisch of vegan eten neemt de afgelopen jaren toe. Maar de Nederlandse Vereniging voor Veganisme schat in dat ongeveer 1,5% van de Nederlanders momenteel volledig veganist is.

Waar komt veganisme vandaan?

Veganisten (en ook vegetariërs) zijn er al eeuwen. Volgens sommige wetenschappers dateren veganisten uit de tijd van de Griekse filosofen: er zijn aanwijzingen dat Pythagoras er een veganistisch dieet op nahield. Eind achttiende en begin negentiende eeuw worden de eerste, grote onderzoeken naar de gezondheid en de effecten van een veganistisch dieet uitgevoerd.

veganisme_pythagoras
De Griekse filosoof Pythagoras.

Dr. William Lambe (1765-1848) is één van de meest prominente onderzoekers als het gaat om veganisme. Hij onderzocht het vegetarische en veganistische dieet voor mensen met een ernstige ziekte en publieerde er in 1815 deze studie over. De Engelse dierenrechtenadvocaat Donald Watson is degene die in 1944 op basis van de term vegetarian (vegetariër) het woord vegan (veganist) bedacht en is tevens één van de stichters van de Britse Vegan Society. Deze organisatie houdt zich vooral bezig met het voorlichten van veganisten, organiseren van evenementen en deelnemen aan het publieke debat.

Veganisme in cultuur en geloof

Culturen waarin veganisme het meest voorkomt zijn het hindoeïsme, het boeddhisme en het jaïnisme. Hierbij gaat het om de ethische overwegingen: geen geweld tegen levende wezens. De meeste Hindoes geloven in reïncarnatie: herboren worden in een ander lichaam na de dood. Je kunt in een volgend leven dus terugkomen in het lichaam van een geit of een kip. Een dier kan daardoor een reïncarnatie van familie of vrienden zijn. Vegetariërs blijven in deze culturen wel in de meerderheid, vanwege de voedingsstoffen die in zuivel en eieren zitten.

veganisme_india
Veganistische voeding wordt in India vaak verrijkt met allerlei verschillende kruiden.

Hoe wordt iemand veganist?

De Nederlandse Vereniging voor Veganisten raadt aan om met het voedingspatroon te starten. Een veganist eet plantaardig en dat betekent dat er een vegan alternatief moet komen voor je boterham met kaas en glas melk.

De focus ligt op het eten van meer groenten, fruit, noten, pitten, zaden, bonen, volkorengranen en producten als tofu en tempeh, om op die manier de benodigde vitaminen en mineralen binnen te krijgen. Een goed uitgebalanceerd plantaardig voedingspatroon bevat voldoende voedingsstoffen. 

Volgens de Gezondheidsraad is eten volgens een meer plantaardig eetpatroon, met 40% dierlijk en 60% plantaardig eiwit, beter voor het milieu en gezonder voor de meeste Nederlanders. Meer plantaardige eetpatronen (waaronder vegetarisch en veganistisch) hangen ook samen met een lager risico op bepaalde chronische ziekten, zoals hart- en vaatziekten.

Maar of helemaal plantaardig eten beter is voor je gezondheid dan gezond eten met een klein beetje dierlijke producten, is eigenlijk niet goed te zeggen. Dat soort onderzoeken zijn (nog) niet gedaan. En ook andere aspecten kunnen hier invloed op hebben, zoals genetische aspecten, alcoholgebruik, roken en sport. 

Een supermarktschap met veganistische producten.

Er zijn een heleboel producten waarvan je misschien verwacht dat ze veganistisch zijn, maar waarin wel degelijk dierlijke producten zitten. Neem roze koeken: in het E-nummer E-120 zitten geplette luizenlijfjes, waarvan de rood/roze kleurstof gemaakt wordt. Gelatine bevat huid en botten van koeien en varkens, en kan bijvoorbeeld zitten in snoep en pudding. Een veganist moet dus ontzettend goed opletten wat ze wel of niet kunnen eten. Om duidelijkheid te verschaffen aan de consument bestaat er inmiddels een vegan keurmerk. Dit keurmerk wordt nog niet overal gehanteerd, omdat de Vegan Society het product eerst goed moet keuren.

Omdat het best lastig is om te zien wat wel en niet veganistisch is, zijn er veganistische supermarkten in het leven geroepen. Meer zien? Kijk op npo.nl.

Voedingsstoffen en veganisme

Als je veganistisch eet zijn er een aantal voedingsstoffen die extra aandacht nodig hebben. Dit zijn met name eiwit, ijzer, calcium, jodium, vitamine B1, vitamine B2, vitamine B12 en omega-3 vetzuren, die veel voorkomen in dierlijke producten. Het is dus belangrijk plantaardige voedingsmiddelen te kiezen met deze voedingsstoffen. Zo kun je bijvoorbeeld eiwit en ijzer halen uit peulvruchten, tofu of noten. Een verrijkte sojadrink of -yoghurt kan een bijdrage leveren aan de inname van eiwit, calcium, vitamine B2 en B12. Het Voedingscentrum adviseert meer over waar je die voedingsstoffen het beste vandaan kan halen. 

Vooral vitamine B12 komt met name voor in dierlijke producten. Daarom is het als veganist verstandig om vitamine B12 bij te slikken. Die zorgt voor de aanmaak van rode bloedcellen en voor een goede werking van het zenuwstelsel. 

'Een tekort aan vitamine B12 kan leiden tot bloedarmoede.'

Veganistisch eten en het sociale leven

Bij anderen eten of uit eten gaan kan lastig zijn aan het begin van een veganistisch dieet. Kan je altijd aan anderen vragen of zij rekening willen houden met jouw dieet? Deze aanpassing hoeft niet te verschillen van dat van iemand met een glutenallergie of iemand die uit geloofsovertuiging anders eet. 

 

tafel waar groep mensen plantaardig eet

De Nederlandse Vereniging voor Veganisme en de Vegan Challenge geven een aantal tips om te helpen in bepaalde sociale situaties waar veganisme misschien minder geaccepteerd of geheel onbekend is. Hierbij is het goed om uit te leggen wat veganisme is en waarom je veganistisch wil eten. Ook kan het helpen om mee te denken welke producten veganistisch zijn en zelf iets mee te nemen. 

Is een veganistische levensstijl duur?

Maar veganisme gaat verder dan alleen veganistisch eten. Ook kleding, schoenen, shampoo en andere huishoudelijke artikelen kunnen dierlijke producten bevatten die een veganist niet wil gebruiken. Dat geldt ook voor een dekbed met veren of gemaakt van wol. Shampoo en make-up zijn vaak niet dierproefvrij en is dus niet veganistisch. Maar in de meeste supermarkten en drogisten zijn steeds meer veganistische alternatieven te koop. Hoewel die soms nog wel duurder kunnen zijn dan andere producten.

Van voeding tot shampoo: waar moet je allemaal op letten?

Toch hoeft een veganistische levensstijl niet altijd meer te kosten. Het vraagt in het begin vooral wat extra tijd om de juiste producten te vinden en de juiste voorlichting te zoeken. Dan kan plantaardig boodschappen doen zelfs goedkoper zijn dan zuivel en vlees, blijkt uit onderzoek van een denktank van ProVeg Nederland

kledingrek met kleding aan kleerhangers

Is een veganist ook een activist?

Dierenrechtenactivisten en milieuactivisten kiezen vaak voor een vegetarisch of veganistisch dieet, maar het hoeft geen onderdeel van een veganistische leefstijl te zijn. Maar als het doel is om zo veel mogelijk dieren te redden van een leven in de vleesindustrie, dan komt het activisme wel wat sneller om de hoek kijken. Zo spoort de website Vegan.com lezers aan om, ‘als je echt veganist bent’, je te mengen in het activisme.

 

Activisme en veganisme hangen nauw samen. Kijk de hele uitzending op npo.nl.

Een van de bekenste veganistische dierenactivisten is misschien wel Peter Janssen, beter bekend als de Vegan Streaker. Hij komt op voor de rechten van dieren door stierengevechten te verstoren of konijnen uit hun hokken te laten.

 

Peter Janssen, beter bekend als de Vegan Streaker. Kijk de hele uitzending op npo.nl.

Kunnen dieren ook veganistisch leven?

Er zijn dieren die prima van een plantaardig dieet kunnen leven, zoals schapen en kippen. Maar bij huisdieren ligt dat iets ingewikkelder. Bijvoorbeeld katten hebben bepaalde voedingsstoffen echt nodig, die alleen in vlees of vis te vinden zijn. Voor hen zou een plantaardig dieet daarom niet gezond zijn. Honden kunnen daarentegen wel plantaardig leven. Zo zijn er brokken met plantaardige bestanddelen en kan rijst een mogelijke vervanger zijn. Over hoe goed het uiteindelijk voor een dier is, zijn de meningen verdeeld.

'Niet alle dieren kunnen zonder vlees.' 

Moet iedereen veganist worden voor een betere wereld?

Voor het milieu is het beter om minder vlees en zuivel te consumeren. Het reduceren van fossiele brandstoffen alleen, door bijvoorbeeld met de fiets te gaan in plaats van met de auto, is niet genoeg om de uitstoot van broeikasgassen te substantieel verminderen. Landbouw heeft namelijk een veel hoger uitstootpercentage. Ongeveer de helft van de broeikasgasuitstoot binnen de landbouw is afkomstig uit de veehouderij. Zo’n zeventig procent van deze uitstoot komt door de rundveehouderij, twintig procent door de varkenshouderij en de overige tien procent is verdeeld tussen andere sectoren als geiten, schapen en pluimvee.

Veganistische maaltijd met onder andere kikkererwten

In plaats van iedere dag een stuk vlees is twee of drie keer per week een stuk beter.

Steeds meer mensen kiezen ervoor om meer plantaardig te eten. Zo’n 40% van de Nederlanders noemt zichzelf inmiddels flexitariër. Door niet te veel vlees te eten, met name rood en bewerkt vlees, en vaker te kiezen voor peulvruchten, ei en ongezouten noten verlaag je het risico op chronische ziekten, zoals bijvoorbeeld hart- en vaatziekten.

In plaats van iedere dag vlees eten kan het al een goede stap zijn om dit te verlagen naar twee of drie keer per week. Het advies is daarbij om maximaal 500 gram vlees per week te eten. Anderen willen mogelijk verder opschuiven of helemaal plantaardig eten. Daarbij is het dus belangrijk om te zorgen voor goede vervangproducten. Maar ook door af en toe dat stukje vlees te laten staan en meer plantaardig te eten, help je al mee aan de gezondheid van mens, dier en milieu. 

Deze longread is geschreven met behulp van het Voedingscentrum. Klik hier voor meer informatie over een gezond veganistisch dieet.

veganisme_groentes

In het kort

  • Veganisme is een levensstijl waarbij mensen afzien van alle vormen van dierenexploitatie: voor eten, kleding of andere doeleinden.

  • Veganisten zijn er al eeuwen. Volgens sommige wetenschappers dateren veganisten uit de tijd van de Griekse filosofen.

  • Vitamine B12 is erg belangrijk, een langdurig gebrek hiervan kan permanente schade opleveren aan het zenuwstelsel. Veganisten moeten dit bijslikken om gezond te blijven.

  • Veganisme gaat vaak samen met activisme. Veel veganisten willen dierenleed tot een minimum beperken en dragen dat uit via protesten, bijeenkomsten of acties.

  • Voor het milieu en het voorkomen van dierenleed is het beter om minder vlees en zuivel te consumeren. Ongeveer de helft van de broeikasgasuitstoot binnen de landbouw is afkomstig uit de veehouderij. 

En je weet het!

Anderen het laten weten?

Ook interessant

om te weten