facebook app
Hoe ging Facebook onze wereld bepalen?

Meer dan twee miljard mensen op de wereld gebruiken Facebook. Hoewel het sociale netwerk het makkelijk maakt om mensen bij elkaar te brengen, heeft de enorme invloed van sociale media als Facebook ook keerzijdes. Hoe is Facebook ontstaan? Hoeveel macht heeft het bedrijf? En welke rol speelt Facebook in de verspreiding van nepnieuws?

1

Hoe ontstaat Facebook?

Facebook bestaat sinds 4 februari 2004. Op die dag wordt de site gelanceerd vanuit een studentenkamer op de campus van de Amerikaanse universiteit Harvard. Brein achter de site is psychologiestudent Mark Zuckerberg, die al sinds de middelbare school veel programmeert. Op Harvard gaat Zuckerberg in zijn vrije tijd verder met zijn hobby. Zo lanceert hij een soort ‘hot-or-not’-site, Facemash, die steeds twee uit jaarboeken gehackte foto’s van vrouwelijke studenten naast elkaar zet. De gebruiker moet kiezen welk van de twee het aantrekkelijkst is, waarna de site met de stemmen een top tien per studentenhuis genereert. Het universiteitsbestuur dwingt Zuckerberg al snel om de site offline te halen en beschuldigt hem van het schenden van de privacy van studenten.

Facebook Zuckerberg

Facebook-oprichter Mark Zuckerberg in 2009.

 © ANP

Wel heeft Zuckerberg door het succes van de site een reputatie opgebouwd: drie ouderejaars vragen hem om mee te werken aan een online sociaal netwerk voor de campus, HarvardConnection. Zuckerberg zegt mee te zullen helpen, maar de ouderejaars horen niets meer van hem. Hij blijkt samen met huisgenoten te werken aan een eigen sociaal netwerk: The Facebook. Het idee is gebaseerd op klassenboeken die Harvard aan eerstejaars studenten uitdeelt, waar elke student in staat met een profielfoto en enkele persoonsgegevens zoals naam en geboortedatum. De drie ouderejaars claimen dat Zuckerberg met hun idee voor HarvardConnection (later ConnectU) aan de haal is gegaan, wat tot een langdurende rechtszaak leidt die pas in 2011 eindigt met een schikking van 65 miljoen dollar.

Wie is Facebook-oprichter Mark Zuckerberg?

2

Hoe wordt Facebook een succes?

Vanaf dag één gaat het hard: The Facebook blijkt een schot in de roos op de universiteitscampus, waar iedereen zichzelf wil laten zien en nieuwe vrienden wil maken. De functionaliteiten zijn nog vrij simpel: een profiel bestaat uit een foto en wat persoonlijke informatie, zoals je studierichting en je smaak in boeken, films en muziek. Bovendien kun je andere gebruikers ‘poken’ (porren) om te laten weten dat je hun profiel hebt gezien.

De film The Social Network vertelt het verhaal over de ontstaansgeschiedenis van Facebook.

De volgende stap is dus een logische: uitbreiden naar meer universiteiten. Ook op andere Amerikaanse universiteiten wordt de site al snel populair. Zuckerberg begint advertenties te verkopen om er geld aan te verdienen. De Facebook-oprichters besluiten Harvard te verlaten en verhuizen naar Palo Alto in Californië. Vanaf dat moment gaan ze in zee met investeerders, iets wat ze eerder afhielden. En het woordje ‘The’ verdwijnt uit de naam, voortaan is het ‘Facebook’.

Het duurt niet lang tot iedereen ouder dan dertien met een geldig mailadres een profiel kan aanmaken op Facebook. Zo ontstaat in razend tempo het sociaal netwerk zoals we dat vandaag de dag kennen. Vanaf 2006 is er de ‘newsfeed’ waarop je de berichten van vrienden en andere pagina’s die je volgt onder elkaar ziet. Drie jaar later kun je die berichten ‘liken’ oftewel leuk vinden. Vandaag de dag zijn er ruim 2,5 miljard Facebook-gebruikers wereldwijd.

Facebook vriendschappen
Wereldkaart waarop wereldwijde Facebook-vriendschappen gevisualiseerd worden door lijnen.
 © ANP
3

Waarom is Facebook controversieel?

Privacyschendingen, nepnieuws, censuur, te veel macht: de laatste jaren ligt Facebook steeds vaker onder vuur. Zo is er veel kritiek op de censuur van het platform. Het beleid zou tegenstrijdig zijn en ook niet altijd rekening houden met het doel van de afbeelding. Ook zou censuur de vrijheid van meningsuiting kunnen aantasten. Een voorbeeld is de aankondiging dat het platform foto’s van Zwarte Piet verwijdert als daar melding van wordt gemaakt. Deze aankondiging ging gepaard met gejuich en kritiek

Ook nepnieuws is een groeiend probleem. Uit onderzoek blijkt dat steeds meer mensen hun nieuws van sociale media als Facebook halen. Eerst ziet Facebook zichzelf slechts als doorgeefluik: gebruikers zijn zelf verantwoordelijk voor wat ze posten, lezen en geloven. Maar uiteindelijk neemt het platform toch maatregelen. Gebruikers kunnen berichten rapporteren, waarna feitencheckers onderzoeken of het inderdaad nepnieuws is. Zo ja, dan komt er een waarschuwing bij te staan en zal het algoritme het bericht minder vaak tonen. Maar of dat ook echt gaat helpen is nog maar de vraag.

De kwesties rondom censuur en nepnieuws zijn onderdeel van een bredere discussie: volgens sommigen moet Facebook meer doen om onder andere nepnieuws en haatzaaiing tegen te gaan, maar anderen zeggen juist dat deze macht niet bij een commercieel bedrijf als Facebook moet liggen. 

Nepnieuws en dataverzameling

“Iedereen ziet alleen nog maar nieuws dat zijn of haar wereldbeeld bevestigt.”

Privacyjournalist Dimitri Tokmetzis laat zien hoeveel informatie over iemand je boven water kan krijgen via Facebook. 

Ten slotte komt Facebook regelmatig in opspraak vanwege privacyschendingen. Net als andere techreuzen, zoals Google, verzamelt Facebook gegevens over zijn gebruikers. Daardoor weet Facebook wie je bent en wat je interesses zijn. En dat is handig voor adverteerders: zij kunnen Facebook betalen om hun advertenties op een specifieke groep te richten. Als Facebook bijvoorbeeld weet dat je net een baby hebt gekregen, dan ben je extra interessant voor een bedrijf dat luiers verkoopt. Hoe meer Facebook over je weet, hoe gerichter ze die advertenties kunnen maken en hoe meer geld ze eraan verdienen.

facebook website
Het oude beginscherm van Facebook.
 © ANP

Maar de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) stelt in mei 2017 dat Facebook in strijd handelt met de Nederlandse privacywetgeving, door gebruikers onvolledig te informeren over hoe hun persoonlijke gegevens gebruikt worden. Bovendien gebruikte Facebook 'bijzondere gegevens van gevoelige aard' zonder de uitdrukkelijke toestemming van gebruikers: bijvoorbeeld gegevens over je seksuele geaardheid om gerichte advertenties te tonen (inmiddels is Facebook hiermee gestopt). Maar de bekendste privacyovertreding is toch wel het Cambridge Analytica-schandaal: de gegevens van miljoenen Amerikanen zijn in handen gekomen van het campagneteam van Donald Trump in de aanloop naar de verkiezingen van 2016.

De overnamehonger van Facebook wakkert de zorgen over privacy en de te grote marktmacht van het bedrijf verder aan. Facebook koopt foto-app Instagram en de veelgebruikte berichtenapp WhatsApp. Zuckerberg zweert bij hoog en laag dat hij de extra persoonsgegevens die Facebook zo in handen krijgt niet zal gebruiken voor advertenties en andere diensten. Twee jaar later worden de privacyvoorwaarden van WhatsApp zo veranderd dat dit wél mogelijk is, wat Facebook op een boete van 110 miljoen euro van de Europese Commissie komt te staan. Ook wordt Facebook door onder andere de Amerikaanse toezichthouder beschuldigd van een te grote macht op de sociale media markt.

Al deze controverses maken een ding duidelijk: Facebook heeft een enorme invloed op ons internetgebruik en de groeiende macht van deze techreus leidt tot grote zorgen.

In het kort

  • Brein achter Facebook is psychologiestudent Mark Zuckerberg, die de site lanceert vanaf zijn studentenkamer op Harvard.

  • Binnen een paar jaar kan iedereen ouder dan dertien met een geldig mailadres een profiel aanmaken op Facebook. Tegenwoordig zijn er meer dan 2,5 miljard gebruikers.

  • Er is steeds meer aandacht voor de negatieve kanten van Facebook, zoals willekeurige censuur, de verspreiding van nepnieuws, privacyschending en de grote macht van het bedrijf.

En je weet het!

Anderen het laten weten?

auteur

Door Sjoerd Huismans

Redacteur

Ook interessant

om te weten