Hoe zag terreur er vroeger uit?
Wat was de Rote Armee Fraction?
In Duitsland is tussen 1970 en 1998 de RAF (Rote Armee Fraktion, Rode-Legerfractie) verantwoordelijk voor veel terreur. Deze beweging wordt ook wel de Baader-Meinhof Gruppe genoemd, vernoemd naar Andreas Baader en Ulrike Meinhof. Samen met Gudrun Ensslin zijn zij tot de oprichters en belangrijkste kopstukken van de beweging. De groepering komt voort uit het geradicaliseerde deel van de West-Duitse protestbeweging van de jaren zestig.
De radicaliserende jongeren in deze afsplitsing – vaak en – richten zich op gewelddadige protesten tegen de consumptiemaatschappij en de staat. Verder is de RAF tegen het , de Vietnamoorlog, politie en gezag, en de invloed van ex-nazi’s in naoorlogs Duitsland.
De RAF is verantwoordelijk voor een reeks aanslagen. Waaronder moorden, ontvoeringen en bankovervallen. Het doel hiervan is om een van de arbeidersklasse te ontketenen: arbeiders in loondienst moeten in opstand komen om de heersende klasse (fabriekseigenaren) omver te werpen. De revolutie moet leiden tot een maatschappij gebaseerd op gelijkheid.
Hoe Ulrike Meinhof in aanraking komt met de radicalen Andreas Baader en Gudrun Ensslin.
Vanaf 1972 wordt een deel van de harde kern opgepakt. Ulrike Meinhof wordt in 1976 dood aangetroffen in haar cel. In 1977 worden onder anderen Andreas Baader en Gudrun Ensslin tot levenslang veroordeeld. Zij plegen later dat jaar samen met RAF-lid Jan-Carl Raspe zelfmoord in de Stammheim-gevangenis.
Een tweede en derde generatie van de RAF pleegt nog jarenlang terroristische aanslagen. In 1993 pleegt de RAF zijn laatste grote aanslag en in 1998 heft de organisatie zichzelf op.
Andreas Baader en Ulrike Meinhof, twee kopstukken van de RAF.
Wat was de IRA?
De IRA (Irish Republican Army, Iers Republikeins Leger) is een belangrijke groepering geweest in de onafhankelijkheidsoorlog (1919-1921) van Ierland. Tijdens deze onafhankelijkheidsoorlog maakt de IRA gebruik van om de onderdrukkende Britse regering te treffen. Met geweld moest het voor de Britse regering onmogelijk worden om in Ierland te regeren.
Na deze onafhankelijkheidsoorlog wordt uiteindelijk het grootste deel van Ierland onafhankelijk. Dit onafhankelijke deel is voornamelijk katholiek. Daarnaast blijven er zes in het noordoosten als Noord-Ierland bij het Verenigd Koninkrijk horen.
IRA
Demonstranten tijdens de 'Bloedige Zondag' in Derry. Veertien ongewapende jongens en mannen worden doodgeschoten dan door Britse soldaten. Dit incident vergroot de steun voor de IRA en zorgt voor escalatie van het conflict.
Puin bij de parkeerplaats van een een politiebureau (in Newry, Noord-Ierland) nadat de IRA een aanslag pleegde met mortieren. Negen agenten komen bij deze aanslag om het leven (1985).
Britse soldaten patrouilleren in de straten van Londen gedurende de conflicten (1971).
John Grieve, commandant van de Britse speciale anti-terroristeneenheid, staat voor de restanten van een gebouw in Londen nadat er een IRA-autobom is ontploft (1996).
De IRA blijft hierna nog bestaan, maar verandert in de loop van de 20e eeuw en splitst zich meerdere keren op. In 1969 splitst de beweging zich opnieuw. De Provisional IRA, een van de groepen die daarbij ontstaat, speelt in de decennia daarna een belangrijke rol in het conflict in Noord-Ierland dat bekendstaat als The Troubles.
In de jaren zeventig, tachtig en begin jaren negentig strijdt de Provisional IRA met geweld voor een verenigd en onafhankelijk Ierland. Tijdens The Troubles vindt vooral in Noord-Ierland veel geweld plaats. Niet alleen republikeinse groepen zoals de IRA (en afsplitsingen), maar ook groepen die juist bij het Verenigd Koninkrijk willen horen en Britse veiligheidstroepen zijn hierbij betrokken.
Als na het zogeheten Goede Vrijdagakkoord in 1998 het grootschalige geweld grotendeels stopt, zijn er zo’n 3500 mensen omgekomen door onder meer schietpartijen, bomaanslagen en executies tijdens The Troubles. Ongeveer de helft van de slachtoffers zijn burgers. Onder de overige slachtoffers bevinden zich onder anderen Britse militairen, politieagenten en leden van gewapende groepen aan beide kanten van het conflict.
In deze periode zijn politie en helikopters vast onderdeel van het straatbeeld in Noord-Ierland.
Wat was de ETA?
ETA (Euskadi Ta Askatasuna, Baskisch Vaderland en Vrijheid) is een organisatie die streeft naar onafhankelijkheid van alle provincies in . De Basken kennen van oudsher al een groot gevoel van nationalisme in hun maatschappij. Al in de twintigste eeuw streven ze naar een autonome staat, onafhankelijk van zowel Spanje als Frankrijk.
Maar onder de dictatuur van Francisco Franco (1892 - 1975) in Spanje worden de Basken onderdrukt. Hierdoor kan bijvoorbeeld de Baskische taal Euskera niet overal meer gesproken worden en moeten Baskische culturele uitingen worden beperkt. Als reactie hierop wordt in 1952 de Baskische nationalistische groep EKIN opgericht. Zij discussiëren vreedzaam op universiteiten over een staat. Pas in 1959 neemt de organisatie de naam ETA aan en wordt deze strijd gewapend.
Met terroristische aanslagen zoals bomaanslagen en ontvoeringen wil de ETA een onafhankelijk Baskenland afdwingen.
Na de dood van Franco in 1975 wordt Spanje een democratie en neemt de onderdrukking van de Basken weer af. Baskenland krijgt daarnaast een eigen parlement en politiemacht. Maar voor veel leden van de ETA zijn deze hervormingen niet genoeg. Zij voeren een bloedige strijd voor volledige onafhankelijkheid. De organisatie maakt vooral gebruik van bomaanslagen waardoor in totaal meer dan achthonderd mensen om het leven komen en duizenden mensen gewond raken. Pas in 2011 kondigt ETA een wapenstilstand af en in april 2017 leveren zij hun wapens in.
Het hoofdkwartier van de Spaanse civiele wacht (een soort politie) in Barcelona ligt in puin na een bomaanslag door de ETA.
Wat was de Brigate Rosse?
De Brigate Rosse (Rode Brigades) is een Italiaanse terreurorganisatie met vergelijkbare idealen als de RAF in Duitsland. De groepering ontstaat rond 1970, in een periode van grote sociale onrust en radicale studenten- en arbeidersprotesten in Italië. Een groep geradicaliseerde activisten uit de studenten- en arbeidersbewegingen vormt de Brigate Rosse, die door middel van terroristische aanslagen, zoals ontvoeringen en moorden, wilt zorgen voor een revolutie van de arbeidersklasse.
De beweging is daarmee tegen de democratische regering, , kapitalisme en de : aanslagen zijn vooral gericht op politici, politie en fabrieken. De gewapende strijd wordt door de Rode Brigades gezien als zelfverdediging tegen de onderdrukking van zowel de staat als fabriekseigenaren.
Op 16 maart 1978 kidnappen de Rode Brigades de politicus en oud-premier Aldo Moro. Tijdens deze kidnapping vermoorden zij vijf van Moro’s beveiligers. In ruil voor Moro wil de organisatie dat dertien van hun gevangen leden worden vrijgelaten. Nadat de Italiaanse overheid weigert aan deze eis tegemoet te komen, wordt het lichaam van Aldo Moro op 9 mei 1978 gevonden in een auto. Twee jaar later is de organisatie minder actief omdat steeds meer leden zijn opgepakt. In 1988 kondigen ze aan de gewapende strijd neer te leggen.
Pas 55 dagen na de ontvoering wordt het lichaam van Aldo Moro in een auto gevonden.
Wat was Action Directe?
Ook in Frankrijk ontstaat een terroristische organisatie met antikapitalistische en marxistische idealen. De beweging is actief tussen 1979 en 1987 en richt zijn bomaanslagen en vuurwapenaanvallen vooral op doelen zoals vertegenwoordigers van de overheid, politie en het leger, maar ook de zakenwereld.
Action Directe pleegt ongeveer tachtig bomaanslagen en vermoordt belangrijke personen zoals Georges Besse, voorzitter van autobedrijf Renault. Naast aanslagen op politieke en economische doelen wordt Action Directe ook in verband gebracht met aanslagen op Joodse instellingen. Zo wordt een Joods café een keer beschoten en bestookt met een granaat.
Action Directe is bekend om bomaanslagen tegen kapitalistische bedrijven, organisaties en ministeries.
Action Directe is actief tussen 1979 en 1987 in Frankrijk. De terreurgroep richt zich op de overheid en zakenwereld. De moord op George Besse, voorzitter van autobedrijf Renault, is daarvan het bekendste voorbeeld. Action Directe is korter actief dan bijvoorbeeld de RAF en de Rode Brigades en maakt ook minder dodelijke slachtoffers.
Wat was de CCC?
Een Belgische groepering met vergelijkbare idealen als de Baader-Meinhof groep. De Cellules Communistes Combattantes (Strijdende Communistische Cellen) plegen tussen 1984 en 1985 aanslagen in België. Bij deze aanslagen raken 28 mensen gewond en komen twee brandweermannen om het leven.
Net als de RAF, Action Directe en Brigate Rosse is de CCC antikapitalistisch. De groepering richt haar bomaanslagen dan ook op op bedrijven, politieke instellingen en militaire doelen van de NAVO. De aanslagen worden door de organisatie steeds van tevoren aangekondigd, waardoor er weinig slachtoffers vallen. Volgens de organisatie ligt daarom de verantwoordelijkheid voor de twee omgekomen brandweerlieden niet bij henzelf. CCC kent een relatief korte levensduur, omdat de leden in 1985 al worden opgepakt.
De CCC pleegt aanslagen op politieke en militaire doelen.
Wat gebeurde er bij de Zomerspelen in München in 1972?
In 1972 werd de wereld opgeschrikt door een terreuraanslag bij de Olympische Spelen in München. Dat jaar vonden de Zomerspelen voor de tweede keer in Duitsland plaats. De laatste keer was in Nazi-Duitsland in 1936 en daar wilde niemand aan herinnerd worden. De Spelen van 1972 werden dan ook als de uitgelezen kans gezien om West-Duitsland weer positief op de kaart te zetten.
Maar zo zijn de Spelen niet de geschiedenisboeken ingegaan. In de nacht van 4 op 5 september wisten leden van de Palestijnse groep Zwarte September het Olympisch dorp binnen te dringen. Zwarte September is een Palestijnse militante organisatie die voortkomt uit de Palestijnse nationale beweging. In de appartementen van de Israëlische ploeg nemen ze elf Israëlische sporters en officials gevangen. Twee van hen worden kort daarna gedood; de andere negen worden gegijzeld. Zwarte September eiste de vrijlating van 234 gevangenen in Israël vastzaten en van twee prominente leden van de RAF.
Shaul Ladany wist samen met een paar anderen te ontsnappen uit het appartement. De hele aflevering zien? Kijk dan op NPO Start.
De Duitse politie ging in op de eis om de gijzelnemers en gijzelaars naar een nabijgelegen vliegveld te brengen, maar bereidden daar in het geheim een bevrijdingsactie voor. De bevrijdingsactie veranderde alleen in een bloedbad: de negen overgebleven Israëlische gijzelaars en een West-Duitse politieman komen om het leven. Ook worden vijf van de acht gijzelnemers gedood. De Spelen werden voor één dag stilgelegd, maar gingen daarna weer verder.
Het Bloedbad van München leidde tot veel kritiek, onder andere op de beperkte beveiliging, het optreden van de Duitse politie en de reactie van het Olympisch Comité (het IOC). Nabestaanden van de slachtoffers strijden jarenlang voor een herdenking tijdens de openingsceremonie van de Spelen.
Pas in 2016, ruim 40 jaar na de terreuraanslag, worden de slachtoffers tijdens de Olympische Spelen in Rio voor het eerst officieel door het Internationaal Olympisch Comité (IOC) herdacht in het olympisch dorp. Nabestaande Ankie Spitzer legt uit waarom de herdenking voor haar en andere nabestaanden zo belangrijk is. In 2021 worden de slachtoffers voor het eerst tijdens een olympische openingsceremonie herdacht in Tokio.
Was er ook terrorisme in Nederland?
Ook Nederland kent een aantal terroristische aanslagen. Deze zijn niet van een vergelijkbaar formaat als de aanslagen in de hiervoor besproken landen, maar voor Nederland zijn het toch grootschalige gebeurtenissen.
De Molukse afscheidsbeweging
Een van de grootste aanslagen uit de recente geschiedenis van Nederland is de treinkaping bij het dorp De Punt in 1977 en de gelijktijdige gijzeling van 105 leerlingen en vijf leraren in een basisschool in het dorp Bovensmilde. Het gaat om dertien Zuid-Molukse jongeren die aandacht en steun eisen voor RMS (Republik Maluku Selatan): een Zuid-Molukse republiek.
De acties bij De Punt en Bovensmilde maken deel uit van een reeks gewelddadige acties van deze radicale Zuid-Molukse jongeren in de jaren zeventig. Zo wordt in 1975 al een trein gekaapt bij Wijster en het Indonesische consulaat in Amsterdam bezet.
"Bijna drie weken na het begin van de gijzelingsacties in Bovensmilde en bij De Punt, besloot de regering gewapenderhand daaraan een einde te maken."
RaRa
Een andere terreurbeweging die in die tijd actief is in Nederland heet RaRa (Revolutionaire Anti-Racistische Actie). RaRa heeft zijn wortels in het radicale actie- en krakersmilieu en voert actie tegen racisme, het Nederlandse vreemdelingenbeleid van die tijd en apartheid in Zuid-Afrika. Omdat de handelsvereniging SHV – eigenaar van onder andere de groothandel Makro – ook handel bedrijft in Zuid-Afrika richt RaRa zijn terreur op Makro-vestigingen. Ze steken vier verschillende vestigingen in brand. Ook Shell is meerdere malen slachtoffer van aanslagen van RaRa, omdat het bedrijf in Zuid-Afrika heeft. Volgens RaRa hebben zij nooit gericht geweld tegen personen gebruikt.
In 1988 trekt SHV zich terug uit Zuid-Afrika. RaRa beschouwt dit als een overwinning van zijn acties. Tot op de dag van vandaag is het niet duidelijk wie er allemaal lid waren van RaRa en hoe groot de organisatie was.
Vanuit een oerwoud in Venezuela vertelt prominent lid van RaRa, René Roemersma, over de organisatie. De hele aflevering zien? Kijk op anderetijden.nl.
In de jaren '70 en '80 van de vorige eeuw teisteren terreurgroepen als IRA, ETA, RAF, Rode Brigade, Action Directe en CCC Europa met aanslagen.
In Duitsland is de RAF tussen 1970 en 1998 verantwoordelijk voor veel terreur. De extreemlinkse terreurgroep verzet zich tegen onder andere het kapitalisme en wil met geweld een communistische revolutie beginnen.
De IRA speelt een belangrijke rol in de Ierse onafhankelijkheidsoorlog (1919-1921). Na verschillende afsplitsingen strijdt vanaf de jaren zeventig vooral de Provisional IRA met geweld voor een verenigd en onafhankelijk Ierland.
ETA wordt in 1959 opgericht en voert een gewapende strijd voor een onafhankelijk Baskenland. In 2017 levert de organisatie haar wapens in en in 2018 heft ETA zichzelf definitief op.
De Rode Brigades zijn een Italiaanse extreemlinkse terreurorganisatie die tussen 1970 en 1988 met geweld een revolutie van de arbeidersklasse wil starten. In 1978 ontvoert en vermoordt de terreurgroep onder meer Aldo Moro, voormalig premier van Italië.
Action Directe is actief tussen 1979 en 1987 in Frankrijk. De terreurgroep richt zich op de overheid en de zakenwereld. In 1986 vermoordt Action Directe Georges Besse, topman van autobedrijf Renault.
De antikapitalistische en anti-imperialistische terreurgroep CCC is actief in België tussen 1984 en 1985. De groep pleegt bomaanslagen op bedrijven, politieke instellingen en militaire doelen.
In 1977 proberen radicale Zuid-Molukse jongeren met een treinkaping en een schoolgijzeling de Nederlandse regering onder druk te zetten om de strijd voor een onafhankelijke Zuid-Molukse republiek (RMS) te steunen. Verder is tussen 1984 en 1993 de antiracistische en anti-imperialistische terreurgroep RaRa actief.
