Waarom hebben de Koerden geen eigen land?
Waarom hebben de Koerden geen eigen land?
Laatste update: 23-01-2026
De Koerden staan bekend als het grootste volk zonder eigen staat. Zij zijn verdeeld in een gebied dat zich verspreidt over Turkije, Iran, Irak, Syrië en Armenië. Ze hebben een eigen taal en cultuur, maar geen onafhankelijke staat. Meerdere keren lijkt het er van te komen, maar telkens worden dergelijke beloften van betrokken machthebbers niet ingelost.
Redacteur: Marjolein Koster
Waarom zijn de Koerden verdeeld over verschillende landen?
Er zijn meerdere redenen waarom de Koerden geen eigen staat hebben. Voor de Eerste Wereldoorlog woont het grootste deel van de Koerden in het Ottomaanse Rijk, de voorloper van het huidige Turkije. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vecht het Ottomaanse Rijk tegen Frankrijk en Groot-Brittannië. De Britten en de Fransen gaan ervan uit dat ze de strijd tegen het verzwakte Ottomaanse Rijk zullen gaan winnen. En in 1916 maken de Britse Mark Sykes en de Franse François Georges-Picot alvast een geheime verdeling van het grondgebied van het Ottomaanse Rijk voor als het Ottomaanse Rijk verslagen zou worden.
Dit staat bekend als het Sykes-Picotverdrag. De grenzen worden werkelijkheid in 1920 tijdens het tekenen van de Vrede van Sèvres. De Koerden zijn op dat moment zo verdeeld, dat ze er niet in slagen iemand aan te wijzen als vertegenwoordiger tijdens de onderhandelingen. Toch wordt er een autonoom gebied voor hen aangewezen, wat op termijn zelfs onafhankelijk zou kunnen worden. Maar doordat de Turken het verdrag niet ondertekenen, wordt dit geen werkelijkheid.
In 1923 volgt de Vrede van Lausanne, waarin de Turken een groot gebied, dat bedoeld is voor de Koerden, in hun bezit krijgen. De Britten geven een ander deel aan Irak, want dat nieuwe koninkrijk zou zonder de olie van Kirkuk en Mosul (steden die in het Koerdische gedeelte liggen) niet zelfstandig kunnen bestaan.
De grenzen die de Britten en Fransen creëren tijdens de Eerste Wereldoorlog, zijn nu nog steeds oorzaak van veel problemen in het Midden-Oosten.
De beloften aan de Koerden worden dus niet ingelost. Sindsdien wonen zij verspreid in verschillende landen; Irak, Iran, Syrië, Turkije en Armenië. Het enige dat wel lukt is een semi-autonome regio in Irak. Daar, in het noorden, hebben de Koerden een eigen regering, een eigen leger en erkenning van de Koerdische taal in het Iraakse gebied.
In de jaren die op de Vrede van Lausanne volgen blijven de Koerden in de verschillende landen strijden voor meer autonomie of onafhankelijkheid. Op politieke wijze, maar ook met gewapende opstanden. Zoals de Ararat opstand in 1927 in Turkije. De Aylul opstand in 1961 in Irak, en de Koerdische strijd in Noord-Syrië voor een eigen staat. De opstanden worden door de verschillende machthebbers in die landen vaak bloedig neergeslagen. Zij beschouwen de Koerdische wens tot zelfbeschikking als een bedreiging voor hun eigen staat.
Er zijn tot op de dag van vandaag nog verschillende grote Koerdische onafhankelijkheidsbewegingen actief. De bekendste zijn de Koerdische Arbeiderspartij in Turkije, de PKK, de Iraaks-Koerdische strijdkracht, de peshmerga, en de Koerdisch-Syrische milities zoals SDF in het noorden van Syrië. Die laatste groep leek in 2026 in het noordelijk deel van Syrië een autonoom gebied te kunnen vestigen, met meer rechten en erkenning van het Koerdisch als nationale taal. Maar daar lijkt kort daarna door het Syrische leger een streep gezet.
Waarom willen de Koerden een eigen land?
Het Koerdische volk kent een eigen taal en cultuur. Het grootste deel van de Koerden is moslim. Een klein deel van de Koerden behoort tot de jezidi's die een andere geloofsovertuiging aanhangen. Dat leidt vaak tot vervolgingen. Zoals tussen 2014 en 2017 toen in Syrië en Irak de terreurgroep Islamitische Staat (IS) enkele duizenden jezidi's vermoordden en/of tot slaaf maakten.
Het Koerdische volk is naar schatting het grootste volk ter wereld dat zonder eigen staat leeft. De Koerden willen een eigen land om zichzelf te kunnen beschermen; om niet als minderheid te leven in een land waar ze onderdrukt worden. De herkomst van het Koerdische volk is niet helemaal duidelijk. Ze zouden afstammen van diverse stammen die al sinds duizenden jaren in de landstreek Koerdistan wonen, de regio waar de huidige Koerden wonen.
Filmmaker Beri Shalmashi is geboren in Iraans Koerdistan en woont al jaren in Nederland. Ze wil met haar films het Koerdistan uit haar beleving laten zien.
Naar schatting zijn er wereldwijd 25 tot 45 miljoen Koerden. De grootste groepen wonen in Turkije (15 miljoen), Iran (8 miljoen), Irak (6,5 miljoen) en Syrië (2 miljoen). Vanwege onderdrukking slaan Koerden regelmatig op de vlucht. Ze vluchten voornamelijk naar andere Koerdische gebieden in de regio, maar er is ook een grote groep Koerden van ongeveer 1,5 miljoen mensen die buiten Koerdisch gebied wonen. Het grootste deel daarvan woont in Duitsland.
Nadat Khomeini in 1979 in Iran aan de macht komt vluchten veel Koerden uit dit land naar andere gebieden. Terwijl het Koerdische volk steeds meer uit elkaar valt, komt Jalal Talabani op als leider.
De Koerden zijn een volk dat verdeeld is in stammen, met aan het hoofd van iedere stam een aga; een bevelhebber of leider. Sommige stammen hebben meer macht dan anderen. Een voorbeeld hiervan is de Barzani stam, waaruit de voormalig president van Iraaks-Koerdistan, Massoud Barzani, komt. Deze familie staat jarenlang aan het hoofd van de Koerdische Democratische Partij en heeft grote invloed gehad op de autonomie van Iraaks-Koerdistan.
In het kort:
In het zogeheten Sykes-Picotverdrag verdelen de Britten en de Fransen in 1916 stiekem het gebied van het verzwakte Ottomaanse Rijk. Zij wijzen ook een autonoom gebied aan voor de Koerden.
Maar daar komt niets van terecht omdat de Turken een deel opeisen en ook een deel naar Irak gaat.
Sindsdien zijn de Koerden verdeeld over verschillende landen; Irak, Iran, Syrië, Turkije en een deel van Armenië.
De Koerden zijn een volk met een eigen taal en cultuur. Het merendeel is moslim, maar er de jezidi's die ook tot het Koerdische volk behoren hebben een eigen geloof.
Er leven ook 1,5 miljoen Koerden buiten Koerdisch gebied. Bijna de helft hiervan woont in Duitsland.
Ondanks eerdere beloften is de wens tot een eigen land tot de dag van vandaag niet gerealiseerd. Om die reden strijden in de verschillende landen Koerdische groeperingen nog steeds voor hun ideaal.
Alleen in Irak hebben Koerden een autonoom gebied. Dat heet Iraaks-Koerdistan. Het heeft een eigen regering en een eigen leger, de peshmerga.
En je weet het!
Anderen het laten weten?
