Hoe werkt empathie?
Ook interessant om te weten
... en je weet het

Laatste update: 16-11-2026

Je hebt meteen door dat je zus ergens mee zit. Je voelt schaamte als een collega een gênante fout maakt. En je wordt blij als een vriend zijn droombaan krijgt.
Dat zijn allemaal voorbeelden van empathie: het begrijpen van en meeleven met de emoties van een ander. Hoe goed je dat kan (en hoe empathisch je dus bent), verschilt per persoon.

Wetenschappers hebben het vaak over twee soorten empathie: cognitieve en affectieve.
Stel, je vriend wordt afgewezen door iemand op wie hij verliefd is. Je ziet dat hij baalt en begrijpt goed waarom hij teleurgesteld is. Dat heet cognitieve empathie. Het betekent dat je emoties van anderen herkent en begrijpt.

Maar soms voel je de emoties van een ander ook echt. Bijvoorbeeld als je bij een zielige reclame tranen in je ogen krijgt. Of als je blij wordt omdat iedereen om je heen blij is. Dat heet affectieve empathie.
We kunnen zowel negatieve als positieve emoties van anderen overnemen.
Dit komt door de spiegelneuronen in onze hersenen. Die zorgen ervoor dat we het gedrag of emoties van een ander nadoen. Je hebt hier zelf weinig controle over. Het gaat automatisch. Bij de een sneller dan bij de ander.
“Onze hersenen reageren alsof ze hetzelfde meemaken als degene die ze zien.”

Empathie zorgt voor meer verbinding. Zo ben je sneller geneigd om iemand te helpen of een tweede kans te geven. Ook kunnen vooroordelen verminderen, doordat je anderen beter begrijpt. Maar empathie leidt niet automatisch tot actie. Je kan ook meeleven zonder er iets mee te doen.

We zijn niet voor iedereen even empathisch. Zo voelen we sneller mee met mensen die op ons lijken. Zowel qua innerlijk als qua uiterlijk. Of als we de ander als kwetsbaar zien, zoals bij kinderen of dieren.
"We voelen soms meer empathie voor een puppy dan voor een mens."

Veel empathie voelen kan ook nadelen hebben. Steeds bezig zijn met gevoelens en gedachten van anderen, kan je moe of gestrest maken. Soms zo erg dat je zelfs contact met mensen of persoonlijke vragen uit de weg gaat.

Hoe empathisch je bent, hangt af van je en je omgeving. Denk aan je opvoeding, schooltijd, relaties en wat je meemaakt.
Als je daardoor gevoeliger bent, heb je vaak meer affectieve empathie. Ook nieuwsgierigheid, goed luisteren en openstaan voor andere meningen hangen samen met meer empathie.
Vrouwen scoren gemiddeld hoger op empathie dan mannen.
Daar zijn verschillende verklaringen voor.
Mogelijk ligt het deels aan hormonen. Door het ‘knuffelhormoon’ oxytocine herken je emoties bijvoorbeeld beter en neem je ze sneller over. Maar ook verwachtingen spelen waarschijnlijk mee. Mannen leren in onze cultuur nog vaak om emoties te verbergen, omdat ze anders ‘zwak’ zouden zijn. Vrouwen laten vaak makkelijker emoties zien. En noemen zichzelf in onderzoeken waarschijnlijk sneller empathisch.
Wil je empathischer communiceren? Probeer dan deze tips:
Leer andere mensen en culturen kennen, bijvoorbeeld via gesprekken of boeken.
Zoek contact in plaats van een groep.
Zorg voor vertrouwen, bijvoorbeeld door rustig te praten of een vertrouwde plek.
Zoek overeenkomsten, zoals gedeelde eigenschappen of interesses.
Oordeel niet te snel.
Wees nieuwsgierig door open vragen te stellen en goed te luisteren.

Hoe werkt empathie?

Een story door
Manon Vonkeman
- Abramson, Ashley. “Cultivating Empathy.” Monitor on Psychology 52, nr. 8 (2021): 44.
- Abramson, Lior, Eran Eldar, Noam Markovitch, et al. “The empathic personality profile: Using personality characteristics to reveal genetic, environmental, and developmental patterns of adolescents' empathy.” Journal of Personality 2022.
- Hardee, James T. “An Overview of Empathy.” The Permanente Journal 7, nr. 3 (2003): 51-54.
- Konrath, Sara H. “What’s the Matter with Empathy?” Greater Good Magazine. 24 januari 2017.
- Levin, Jack, Arnold Arluke, en Leslie Irvine. “Are People More Disturbed by Dog or Human Suffering?” Society and Animals 25, nr. 1 (2017): 1-16.
- Riess, Helen. “The Science of Empathy.” Journal of Patient Experience 4, nr. 2 (2017): 74-77.
- “Science Café: Empathie.” Studium Generale, Universiteit Utrecht. 13 september 2021.


